تحلیل اثرات مدیریت پسماند شهری بر پایداری محیط زیست در شهرها

این مقاله به صورت نظری و با رویکرد تحلیلی–مفهومی، اثرات مدیریت پسماند شهری را بر پایداری محیط زیست در شهرها بررسی می کند و نشان می دهد که پسماند، صرفا مسئله ای خدماتی یا فنی نیست، بلکه گره گاهی میان حکمرانی شهری، الگوهای مصرف، زیرساخت های محیط زیستی و سلامت اکولوژیک به شمار می آید. با اتکا به مرور انتقادی ادبیات، چارچوبی تلفیقی پیشنهاد می شود که در آن کیفیت مدیریت پسماند از طریق چند مسیر به پایداری محیط زیست متصل می گردد: کاهش تولید و انباشت پسماند، بهبود تفکیک و بازیافت، کنترل دفع و کاهش نشت شیرابه، محدودسازی سوزاندن غیراصولی، و نیز کاهش انتشار گازهای آلاینده به ویژه در پیوند با دفن غیربهداشتی. مقاله استدلال می کند که پیامدهای زیست محیطی مدیریت پسماند تنها در سطح آلودگی خاک، آب و هوا خلاصه نمی شود، بلکه بر بهره وری منابع، هزینه های بلندمدت مدیریت شهری، عدالت محیطی و تاب آوری شهری نیز اثر می گذارد. همچنین تاکید می شود که تحقق مدیریت پایدار پسماند، نیازمند هم زمانی سه دسته ظرفیت است: ظرفیت نهادی (سیاست گذاری، هماهنگی سازمانی، نظارت و تامین مالی)، ظرفیت فنی–زیرساختی (جمع آوری، پردازش، بازیافت و فناوری های کنترلی) و ظرفیت اجتماعی–رفتاری (مشارکت شهروندی، تغییر الگوی مصرف و مسئولیت پذیری عمومی). در پایان، دلالت های نظری و سیاستی مقاله بر ضرورت گذار از نگاه «دفع محور» به «چرخه منابع محور» و نیز توسعه سازوکارهای مشارکتی و پاسخ گو در حکمرانی پسماند تاکید می کند و مسیرهایی برای پژوهش های تجربی آینده، به ویژه در زمینه سنجش شاخص های پایداری و تفاوت های فضایی درون شهری، پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

مدیریت پسماند شهری ، پایداری محیط زیست ، حکمرانی محیط زیستی ، اقتصاد چرخشی ، تاب آوری شهری