اثرگذاری حامل های انرژی بر صنعت ایران: مرور مطالعات داخلی

افزایش قیمت حامل های انرژی و پیامدهای آن بر صنعت، همواره یکی از موضوعات چالش برانگیز در اقتصاد ایران بوده است. هدف پژوهش حاضر، مرور نظام یافته مطالعات داخلی در حوزه اثرگذاری حامل های انرژی بر صنعت ایران و سنتز یافته های آنها در قالب مضامین چهارگانه بود. بدین منظور، با جستجوی عمیق در پایگاه های اطلاعاتی داخلی (نورمگز، مگیران، پرتال علوم انسانی و ISC) و اعمال معیارهای ورود و خروج، ۲۲ مطالعه مرتبط که در بازه زمانی ۱۳۸۹ تا ۱۴۰۲ منتشر شده بودند، انتخاب و با استفاده از روش تحلیل محتوای جهت دار مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که مطالعات در چهار مضمون اصلی دسته بندی می شوند: نخست، اثر بر تولید و بهره وری صنعت که بیشترین فراوانی را داشت و حاکی از اثر منفی کوتاه مدت افزایش قیمت انرژی بر تولید صنعتی و اثر مثبت بلندمدت بر بهره وری در صورت بازتوزیع مناسب عواید بود. دوم، اثر بر اشتغال و صادرات صنعتی که مطالعات کمتر، نشان دهنده شکاف تحقیقاتی عمده در این حوزه است؛ یافته های موجود حاکی از اثر منفی قیمت انرژی بر صادرات صنعتی به ویژه در صنایع برون گرا بود. سوم، اثر بر سودآوری صنایع خاص (فولاد، پتروشیمی، قند، کاغذ و مس) که نشان داد صنعت فولاد با وجود کاهش سودآوری، تاب آوری نسبتا بالایی دارد در حالی که صنایع قند و کاغذ آسیب پذیرتر بوده اند. چهارم، اثر بر شدت و الگوی مصرف انرژی که حاکی از کاهش شدت انرژی پس از آزادسازی قیمت و وجود رابطه جانشینی بین برق و سوخت های فسیلی بود. نتیجه کلی آنکه اگرچه افزایش قیمت انرژی در کوتاه مدت آثار منفی بر صنعت دارد، اما طراحی صحیح بسته سیاستی (بازتوزیع عواید به سمت تولید، افزایش پلکانی قیمت و سرمایه گذاری در بهبود کارایی) می تواند این آثار را تعدیل و حتی به ارتقای بهره وری منجر شود.

کلیدواژه ها:

حامل های انرژی ، اصلاح قیمت انرژی ، هدفمندسازی یارانه ها ، صنعت ایران ، شدت انرژی ، بهره وری صنعتی