جنگ سایبری و حقوق بشردوستانه بین المللی: چالش های حقوقی، کاربرد اصول و الزامات توسعه قوانین

در دوران معاصر که فناوری های دیجیتال بر تمامی جنبه های زندگی بشر تاثیرگذار شده، جنگ سایبری به عنوان یکی از نوظهورترین و پیچیده ترین اشکال درگیری های مسلحانه، چالش های عمیقی برای حقوق بشردوستانه بین المللی (IHL) به وجود آورده است. این پژوهش به بررسی جامع و دقیق کاربرد اصول بنیادین IHL بر عملیات سایبری در بستر درگیری های مسلحانه می پردازد، با تمرکز بر مفاهیمی همچون تمایز، تناسب، ضرورت نظامی، احتیاط و ممنوعیت حملات نامتناسب به بحث می پردازد. مقاله با تحلیل مثال های واقعی نظیر حمله استاکس نت به تاسیسات هسته ای ایران، حملات سایبری روسیه به گرجستان، استونی و اوکراین، و همچنین عملیات سایبری در مناقشات اخیر مانند جنگ روسیه-اوکراین و حملات NotPetya و WannaCry، به همراه آمارهای جهانی از سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، به تبیین نقض های احتمالی IHL می پردازد. روش شناسی پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و بر پایه اسناد بین المللی همچون کنوانسیون های ژنو، پروتکل های الحاقی، Tallinn Manual ۲.۰ و گزارش های کمیته بین المللی صلیب سرخ (ICRC) استوار است. یافته ها حاکی از آن است که عملیات سایبری اغلب اصول IHL را نقض می نماید، به ویژه در هدف گیری زیرساخت های غیرنظامی که منجر به رنج های انسانی گسترده، اختلالات اقتصادی و آسیب های غیرفیزیکی می گردد. نتیجه گیری بر ضرورت تدوین قوانین خاص برای فضای سایبری تاکید دارد، تا حفاظت از غیرنظامیان در عصر دیجیتال تضمین شود و چالش هایی همچون انتساب و کاربرد هوش مصنوعی (AI) در عملیات سایبری مدیریت گردد.

کلیدواژه ها:

جنگ سایبری ، حقوق بشردوستانه بین المللی ، عملیات سایبری ، هوش مصنوعی.