تحلیل تطبیقی جرم دسترسی غیر مجاز به داده ها یا سامانه ها در حقوق ایران و آمریکا

در عصر حاضر که فناوری اطلاعات و ارتباطات بر تمامی ابعاد زندگی بشر سایه افکنده، حفاظت از داده ها و سامانه های رایانه ای از اهمیت ویژه ای برخوردار شده است. یکی از جرایم اساسی در این حوزه، جرم دسترسی غیرمجاز به داده ها یا سامانه ها است که مبنای بسیاری از جرایم سایبری دیگر به شمار می رود. این جرم نه تنها نقض کننده امنیت و محرمانگی اطلاعات است، بلکه بستر ارتکاب جرایم پیچیده تری همچون سرقت داده، جعل رایانه ای و اختلال در سامانه ها را نیز فراهم می سازد. از این رو، نظام های حقوقی مختلف از جمله ایران و ایالات متحده آمریکا، مقرراتی خاص در جهت جرم انگاری و پیشگیری از آن وضع نموده اند.جرم دسترسی غیرمجاز، به عنوان جرمی مبنایی و بسترساز سایر جرائم سایبری، در اسناد بین المللی و قوانین ملی مورد تاکید قرار گرفته است. این پژوهش با روشی توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، به واکاوی عناصر سه گانه تشکیل دهنده این جرم و نظام مجازات های آن در دو نظام حقوقی ایران و آمریکا می پردازد. یافته های تحقیق حاکی از آن است که رویکرد قانونگذار ایران در ماده (۱) قانون جرائم رایانه ای، با تاثیرپذیری از کنوانسیون جرائم سایبری، بر «دسترسی غیرمجاز به داده ها یا سامانه های حفاظت شده» متمرکز است. در مقابل، قانونگذار آمریکا در بند (۱۰۳۰) قانون جرائم رایانه ای، با تدوین مصادیق مشخص و مجازات های سنگین تر، دامنه شمول گسترده تر و وصف بازدارندگی قوی تری را دنبال می کند. این مقاله در پایان، با اشاره به نقایص موجود در نظام پاسخ دهی ایران، به ویژه در حوزه مجازات های مالی، پیشنهادهایی را برای اصلاح قانون حاضر ارائه می نماید.

کلیدواژه ها:

دسترسی غیرمجاز ، جرائم رایانه ای ، عنصر مادی ، عنصر روانی ، حقوق ایران ، حقوق آمریکا