رهبری «سکوت سازمانی معکوس»: واکاوی مدل مدیریت آموزشی مدارس در بحران فرسایش سرمایه روانی معلمان

پژوهش حاضر با هدف واکاوی مدل مدیریت آموزشی مدارس در مواجهه با پدیده نوظهور «سکوت سازمانی معکوس» در بحران فرسایش سرمایه روانی معلمان انجام شد. سکوت سازمانی معکوس به وضعیتی اطلاق می شود که مدیر مدرسه با آگاهی کامل از نشانه های فرسایش سرمایه روانی معلمان (شامل کاهش خودکارآمدی، امید، خوش بینی و تاب آوری)، از ابراز نگرانی، اخطار یا مداخله خودداری می کند. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی (کیفی-کمی) در مدارس دولتی دوره متوسطه دوم شهر تهران انجام شد. در بخش کیفی، با ۴۰ مشارکت کننده (۱۸ مدیر و ۲۲ معلم) مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام و داده ها با روش نظریه زمینه ای تحلیل شد. در بخش کمی، ۳۴۲ معلم به پرسشنامه محقق ساخته پاسخ دادند و داده ها با مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل گردید. یافته ها نشان داد سکوت سازمانی معکوس دارای شش بعد (عاطفی، ارزیابی گریز، عادت واره، حمایتی کاذب، دفاعی و راهبردی) است و در یک مارپیچ دوطرفه تشدیدشونده با فرسایش سرمایه روانی معلمان درگیر می شود. محرک های ساختاری (تمرکزگرایی، نبود پشتیبانی روانی) و فردی (سرمایه روانی پایین مدیر) به عنوان عوامل علی شناسایی شدند. مدل نهایی پژوهش از برازش خوبی برخوردار بود (GFI=۰.۹۱, RMSEA=۰.۰۵۸). وجود «نقطه بدون بازگشت» پس از ۱۸ تا ۲۴ ماه سکوت مزمن، ضرورت مداخله فوری و چندسطحی را نشان می دهد. پیشنهاد می شود نظام آموزش و پرورش با بازتعریف شاخص های ارزیابی مدیران و ایجاد سیستم پشتیبانی روانی، این مارپیچ مخرب را بشکند.

کلیدواژه ها:

سکوت سازمانی معکوس ، فرسایش سرمایه روانی ، مدیران آموزشی ، مدارس متوسطه ، مارپیچ دوطرفه تشدید