اثربخشی مداخله مبتنی بر ذهن آگاهی (Mindfulness) و برنامه توانمندسازی نوجوانان(Empowerment) بر کاهش رفتارهای اجتنابی پرخطر و اضطراب اجتماعی در دانش آموزان دختر و پسر شهر سورشجان

هدف از این پژوهش، بررسی اثربخشی مداخله ترکیبی «ذهن آگاهی» و «برنامه توانمندسازی نوجوانان» بر کاهش رفتارهای اجتنابی پرخطر و اضطراب اجتماعی در دانش آموزان دختر و پسر شهر سورشجان بود. این مطالعه از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان مقطع متوسطه اول و دوم شهر سورشجان در سال تحصیلی جاری بود که از میان آن ها، ۲۰۰ نفر (شامل ۱۰۰ دانش آموز دختر و ۱۰۰ دانش آموز پسر) به روش نمونه گیری در دسترس و هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۱۰۰ نفر) و کنترل (۱۰۰ نفر) قرار گرفتند. گروه آزمایش تحت مداخله ترکیبی ذهن آگاهی و توانمندسازی به مدت ۸ هفته (۱۶ جلسه) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب اجتماعی لیونز (LSAS) و پرسشنامه سنجش رفتارهای پرخطر اجتنابی بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و با به کارگیری آمار توصیفی و آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و تحلیل کوواریانس دو راهه تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مداخله ترکیبی ذهن آگاهی و توانمندسازی تاثیر معناداری بر کاهش اضطراب اجتماعی (F=۴۵.۲۳,p<۰.۰۰۱) و رفتارهای اجتنابی پرخطر (F=۳۸.۱۰,p<۰.۰۰۱) در گروه آزمایش دارد. همچنین نتایج نشان داد که این مداخله برای هر دو جنس دختر و پسر به یک اندازه موثر بوده و تفاوت معناداری در میزان اثربخشی آن بین دو جنس مشاهده نشد (p>۰.۰۵). می توان نتیجه گرفت که برنامه مداخله ترکیبی ذهن آگاهی و توانمندسازی نوجوانان، به دلیل برخورداری از ابعاد آگاهی بخشی و مهارت محوری، راهکاری کارآمد، کم هزینه و قابل تعمیم برای کاهش اضطراب اجتماعی و رفتارهای اجتنابی در نوجوانان است و می تواند در برنامه های پیشگیرانه مدارس مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ذهن آگاهی ، توانمندسازی نوجوانان ، اضطراب اجتماعی ، رفتارهای اجتنابی پرخطر ، دانش آموزان