فرهنگ پنهان مدرسه و نقش آن در شکل گیری یادگیری دانش آموزان

هدف ازاین پژوهش واکاوی نقش فرهنگ پنهان مدرسه در شکل گیری فرایند یادگیری دانش آموزان است؛ فرهنگی نانوشته که در لایه های زیرین روابط روزمره، هنجارهای ناآشکار و پیام های غیررسمی مدرسه جریان دارد و بیش از آن چه در برنامه درسی رسمی دیده می شود بر جان و جهان دانش آموزان اثر می گذارد. فرهنگ پنهان در این پژوهش به مجموعه ارزش ها، باورها، هنجارها، انتظارات و الگوهای رفتاری نانوشته ای اطلاق می شود که از خلال رفتار معلمان، سبک مدیریت مدرسه، نوع تعامل همسالان، شیوه بازخورددهی، و فضای عاطفی و اجتماعی حاکم بر مدرسه منتقل می گردد و می تواند نگرش، انگیزش، احساس تعلق و نحوه حضور تحصیلی دانش آموزان را دگرگون سازد.یافته های پژوهش نشان می دهد فرهنگ پنهان مدرسه، بسته به ماهیت خود، می تواند به منزله نیرویی تقویت کننده یا تضعیف کننده یادگیری عمل کند؛ فرهنگی که بر احترام متقابل، عدالت آموزشی، مسئولیت پذیری، همکاری، کنجکاوی علمی و حمایت عاطفی استوار باشد، زمینه مشارکت فعال تر، انگیزش درونی بالاتر و تجربه یادگیری عمیق تر را فراهم می آورد. در مقابل، وجود تبعیض، برچسب زنی، رقابت ناسالم، بی توجهی عاطفی و کنترل خشک و یک سویه، یادگیری را سطحی و اجباری ساخته و احساس فاصله با مدرسه را تقویت می کند.پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکردی کمی و روش توصیفی از نوع همبستگی، به بررسی رابطه میان ابعاد فرهنگ پنهان مدرسه و شاخص های یادگیری دانش آموزان دوره متوسطه می پردازد و از طریق پرسشنامه های معتبر و پایا، کیفیت روابط معلم و دانش آموز، فضای عاطفی مدرسه، تعاملات اجتماعی، و الگوهای هنجاری حاکم را می سنجد. نتایج نشان می دهد بین فرهنگ پنهان مثبت و کیفیت یادگیری دانش آموزان رابطه ای مستقیم و معنادار برقرار است و بخش چشمگیری از واریانس یادگیری از سوی این فرهنگ تبیین می شود.چنین یافته ای ضرورت توجه جدی مدیران، سیاست گذاران و معلمان به ابعاد پنهان حیات مدرسه را آشکار می سازد؛ زیرا اصلاح و بهسازی فرهنگ پنهان می تواند به آفرینش محیطی انسانی، پویا، امن و معنادار برای یادگیری بینجامد و مدرسه را از فضایی صرفا انتقال دهنده اطلاعات به فضای پرورش شخصیت، هویت و توانمندی های پایدار دانش آموزان بدل کند.

کلیدواژه ها:

فرهنگ پنهان مدرسه ، یادگیری دانش آموزان ، محیط آموزشی ، تعاملات مدرسه ، انگیزش تحصیلی