مقایسه تاثیر داستان خوانی تعاملی دیجیتال (کتاب های صوتی-تصویری) با کتاب های چاپی بر درک مطلب و تخیل دانش آموزان ابتدایی؛ یک مطالعه شبه آزمایشی

در عصر دیجیتال، کودکان به طور فزاینده ای با کتاب های الکترونیک تعاملی مواجه می شوند که عناصر چندرسانه ای مانند صدا، تصویر، و پویانمایی را با روایت داستان ترکیب می کنند. این در حالی است که کتاب چاپی به عنوان رسانه سنتی، همچنان جایگاه خود را در نظام آموزشی حفظ کرده است. با وجود گسترش روزافزون کتاب های دیجیتال، شواهد متناقضی درباره تاثیر آن ها بر فرایندهای شناختی کودکان، به ویژه درک مطلب و تخیل وجود دارد. هدف از این پژوهش شبه آزمایشی، مقایسه تاثیر دو شیوه داستان خوانی (دیجیتال تعاملی در برابر چاپی) بر میزان درک مطلب و مولفه های تخیل (بسط دهی، سیالی، و اصالت) در دانش آموزان پایه دوم و سوم ابتدایی بود.پژوهش حاضر از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با دو گروه آزمایش (گروه کتاب دیجیتال تعاملی و گروه کتاب چاپی) و یک گروه کنترل (بدون مداخله داستان خوانی) بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پسر پایه های دوم و سوم ابتدایی شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۴۵ دانش آموز به روش نمونه گیری در دسترس و خوشه ای تصادفی انتخاب و در سه گروه ۱۵ نفره جایگزین شدند. ابزار پژوهش شامل »آزمون درک مطلب کلوز» (با پایایی ۰/۸۱ به روش کودر-ریچاردسون) و »آزمون خلاقیت تصویری تورنس (فرم A)» برای سنجش تخیل بود. مداخله طی ۸ جلسه ۳۰ دقیقه ای اجرا شد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) و آزمون تعقیبی بونفرونی تحلیل شدند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که کتاب های چاپی به دلیل ماهیت خطی و عاری از محرک های بصری از پیش ساخته، ابزار موثرتری برای تثبیت درک مطلب عمیق هستند، در حالی که کتاب های دیجیتال تعاملی می توانند با فراهم آوری فضای چندحسی و تداعی های دیداری-شنیداری، جرقه های تخیل و ایده پردازی خلاقانه را بهتر برانگیزند. بر این اساس، پیشنهاد می شود در نظام آموزشی دوره ابتدایی، از رویکرد »زیست بوم چندرسانه ای متوازن» استفاده شود؛ به این معنا که کتاب چاپی برای آموزش درک عمیق متن و کتاب دیجیتال برای پرورش خلاقیت به کار گرفته شود، نه آنکه یکی به نفع دیگری حذف گردد.

کلیدواژه ها:

کتاب دیجیتال تعاملی ، کتاب چاپی ، درک مطلب ، تخیل ، دوره ابتدایی ، داستان خوانی