درآمدی بر نظریه های هویت در علوم اجتماعی

هویت ها، پدیده ای فراتاریخی، عاری از اقتصاد، ایدئولوژی و جغرافیای خاص نیستند، هویت امری اجتماعی بوده که بر حافظه جمعی تکیه دارد. تمامی ویژگی ها و رفتارهایی که میان «ما» و «آنها» تمایز می گذارند، مولفه های سازه هویت اجتماعی به شمار می روند. لذا هویت اجتماعی با معانی اجتماعی سروکار دارد که ذاتی اشیاء و پدیده ها نیست، پس پی آمد یا برآیند سازگاری و ناسازگاری معانی و روابط، همیشه موضوعی برای گفت وگو و یا نوآوری بوده است. بر این اساس، هویت پایدار نیست، بلکه هویت ها در طول زمان دگرگون می شوند. به همین دلیل، هویت پدیده ای فرآیندی دانسته می شود که نه تنها یگانه و ثابت نیست، بلکه هر فرد چندین هویت دارد(مقدس و خواجه نوری،۱۳۸۴). جوامع، حکومت ها و نهادها در ایجاد، حفظ و تقویت آن نقش اساسی ایفا می کنند(گل محمدی،۱۷:۱۳۸۰).در سنت جامعه شناسی نظریه های هویت در ابتدا با جیمز و مید شروع شده و بعدها از طریق گافمن و برگر استقرار یافته است. هویت ملی به عنوان یکی از انواع هویت، اصلی ترین سنتز و حلقه ارتباطی بین هویت های خاص محلی و هویت های عام فراملی است(حاجیانی،۱۹۷:۱۳۷۹). هویت ملی فرآیند پاسخگویی اگاهانه یک ملت به پرسش هایی بوده که از خود، زمان، تعلق، خاستگاه، حوزه تمدنی، جایگاه و ارزش های ملهم از هویت تاریخی یک ملت پرسیده است(باوند،۱۳۷۹).در مورد هویت اجتماعی و عوامل موثر بر شکل گیری آن میان راونشناسان اجتماعی و جامعه شناسان نظرات متفاوتی وجود دارد. شکل گیری و تغییرپذیری انواع و سطوح هویت در نزد هر فرد، در فرایند تعامل خود با جامعه و تحت تاثیر دو دسته از عوامل خرد و کلان از جمله ویژگی های فردی و نظام شخصیتی و ویژگی های ساختاری و نظام اجتماعی صورت می گیرد(عبدالهی و حسین بر،۱۳۸۱). مفهوم هویت در فلسفه سابقه و قدمتی طولانی داشته اما در حوزه علوم اجتماعی از مباحث مدرن و پسامدرن محسوب می شود. هویت با مفهوم سوژه و خود ارتباطی تنگاتنگ دارد. هویت در سطح ملی است که بالاترین سطح هویتی در درون مرزهای یک کشور به شمار می آید. استتز و برک معتقدند هویت های گروهی، نقش و فرد، منابع مختلف معنائی را برای فرد فراهم می کنند که این هویت های مختلف احتمال همپوشانی با هم را دارند. مولفه های هویت ممکن است بعضی اوقات موجب قوام یکدیگرشوند و در بعضی مواقع خود را بردیگری تحمیل کنند(Stets& Burke,۱۹۹۸:۳۶

کلیدواژه ها:

جامعه ، نظریه ، هویت