رویکردهای کاربردی تربیت دینی قرآنی در مدارس: طراحی الگوی مفهومی برای ارتقای هویت دینی دانش آموزان

تربیت دینی قرآنی به عنوان یکی از اساسی ترین ابعاد نظام تعلیم و تربیت، نقش بی بدیلی در شکل گیری هویت دینی، اخلاقی و معنوی دانش آموزان ایفا می کند. با وجود تاکیدات گسترده در اسناد بالادستی آموزش و پرورش بر ضرورت تربیت دینی، رویکردهای عملی در مدارس غالبا سطحی، محفوظات محور و فاقد کاربست های عینی و جذاب برای نسل امروز است. این پژوهش با هدف شناسایی و تدوین رویکردهای کاربردی تربیت دینی قرآنی در مدارس و طراحی الگوی مفهومی برای ارتقای هویت دینی دانش آموزان انجام شده است. روش تحقیق کیفی از نوع تحلیل محتوای مضمونی با رویکرد تفسیری بود. جامعه پژوهش شامل کلیه متون، اسناد و منابع مرتبط با تربیت دینی قرآنی (تفاسیر تربیتی قرآن، کتب حدیثی، اسناد بالادستی آموزش و پرورش و مقالات علمی) و همچنین خبرگان تعلیم و تربیت دینی بود. نمونه گیری به روش هدفمند و در بخش اسنادی با اشباع نظری (۵۰ منبع) و در بخش مصاحبه با ۱۵ نفر از معلمان برتر قرآن و متخصصان تربیت دینی انجام شد. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون و با نرم افزار MAXQDA کدگذاری و تحلیل شدند. یافته ها منجر به شناسایی ۷ رویکرد کاربردی اصلی شامل: رویکرد تدبرمحور (تفکر در آیات)، رویکرد قصص قرآنی (الگوسازی از پیامبران)، رویکرد تزکیه محور (خودسازی و پالایش نفس)، رویکرد عبادت محور (ارتباط عملی با خدا)، رویکرد اخلاق محور (فضایل اخلاقی در زندگی روزمره)، رویکرد اجتماعی-فرهنگی (مسئولیت پذیری اجتماعی) و رویکرد هنری-رسانه ای (بهره گیری از ابزارهای جذاب برای انتقال مفاهیم قرآنی) گردید. الگوی نهایی در قالب یک هرم سه سطحی (سطح پایه: دانش و انس با قرآن؛ سطح میانی: فهم و تدبر در قرآن؛ سطح عالی: عمل متعهدانه و تخلق به اخلاق قرآنی) طراحی شد. این پژوهش بر ضرورت گذار از آموزش دینی صرفا حفظ محور و امتحان محور به تربیت دینی تجربه محور، تدبرمحور و عمل محور تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تربیت دینی قرآنی ، رویکردهای کاربردی ، هویت دینی دانش آموزان ، الگوی مفهومی ، تدبر در قرآن