تحلیل مبانی فقهی تفاوت دیه زن و مرد و ارزیابی امکان بازنگری در آن

پژوهش حاضر با رویکردی اجتهادی تحلیلی، مبانی فقهی تفاوت دیه زن و مرد را واکاوی کرده و امکان بازنگری در این حکم را بر پایه اصول استنباط معاصر ارزیابی می کند. بر اساس بررسی روایات، آیات مرتبط و مباحث اصول فقه، روشن می شود که تفسیر مشهور فقیهان از تفاوت دیه، متکی بر مجموعه ای از ادله نقلی و قرائن تاریخی است که در فضای اقتصادی و اجتماعی عصر صدور شکل گرفته اند. تحلیل انتقادی این ادله نشان می دهد که بخشی از استنباط های رایج، ناظر به موضوعات عرفی زمانه بوده و نه بالضروره بیانگر حکم ثابت تعبدی. از سوی دیگر، نظریه های جدید در فقه حکومتی، فقه نظام مند، قواعدی چون عدالت، مصلحت، لاضرر و نیز بحث تحول موضوع، افق هایی برای بازخوانی رابطه میان جنسیت و ضمان مالی می گشایند. یافته ها حاکی است که امکان بازنگری، از منظر روش شناسی فقهی، در گرو احراز تغییر موضوعات عرفی مرتبط با نقش اقتصادی افراد، و نیز ارزیابی دوباره نسبت میان ادله نقلی و مصالح نوعیه در جامعه معاصر است. نتیجه آنکه، چارچوب نظری لازم برای گفت وگوی اجتهادی درباره بازنگری وجود دارد؛ اما عبور از رای مشهور محتاج استدلال اصولی منقح و تبیین دقیق حدود حجیت ادله شرعی است.

کلیدواژه ها:

دیه زن و مرد ، فقه امامیه ، تحلیل ادله ، تحول موضوع ، عدالت و مصلحت ، اجتهاد معاصر ، اصول فقه