واکاوی نقش سوگیری های شناختی دبیر در شکل گیری برداشت های نادرست دانش آموزان از مفاهیم انتزاعی زیست شناسی

زیست شناسی علمی است که در آن مشاهده و تفسیر چنان درهم تنیده شده اند که گاه مرز میان «دیدن» و «باورداشتن» از میان می رود. آنچه یک دبیر زیست شناسی در کلاس درس «واقعیت» می نامد، در حقیقت حاصل فرایندی پیچیده از گزینش، اولویت بندی و معنادار کردن داده های حسی بر اساس چارچوب های نظری پیشین اوست. این مقاله با رویکردی تحلیلی-استنتاجی و با تکیه بر آرای فیلسوفان علم و روانشناسان شناختی، به بررسی این پرسش بنیادین می پردازد که سوگیری های شناختی دبیر (مانند سوگیری تایید، سوگیری لنگراندازی، اثر هاله ای و سوگیری قاب بندی) چگونه به صورت ناآگاهانه به فرایند تدریس نفوذ می کند و برداشت های نادرست و پایدار را در ذهن دانش آموزان ایجاد می نماید. یافته های نظری این مقاله نشان می دهد که ریشه بسیاری از کژفهمی های رایج در زیست شناسی (مانند درک نادرست از مکانیسم تکامل، اشتباه گرفتن علت با همبستگی در بوم شناسی، یا تلقی ایستا از مفهوم هومئوستاز) نه در ناتوانی شناختی دانش آموز، بلکه در نحوه ارائه محتوا توسط دبیری است که خود اسیر سوگیری های خویش است. در پایان، راهبردهایی برای «فراشناخت تربیتی» دبیران زیست شناسی ارائه می شود تا با آگاهی از سوگیری های خود، فضایی برای تفسیرهای چندگانه و رشد تفکر انتقادی در کلاس فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

سوگیری های شناختی ، آموزش زیست شناسی ، برداشت نادرست ، مشاهده و تفسیر