بررسی رابطه بین سرمایه های روانشناختی (امید، خوش بینی، خودکارآمدی و تاب آوری) با فرسودگی تحصیلی در دانش آموزان دوره دوم متوسطه: با تاکید بر نقش واسطه ای حمایت اجتماعی ادراک شده

فرسودگی تحصیلی یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی معاصر است که نه تنها عملکرد تحصیلی دانش آموزان را تحت تاثیر قرار می دهد، بلکه سلامت روانی آنان را نیز به مخاطره می اندازد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سرمایه های روانشناختی (شامل امید، خوش بینی، خودکارآمدی و تاب آوری) در پیش بینی فرسودگی تحصیلی دانش آموزان و همچنین تعیین نقش واسطه ای حمایت اجتماعی ادراک شده در این رابطه انجام شد. روش شناسی: این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی و به طور مشخص مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دختر دوره دوم متوسطه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، نمونهای به حجم ۳۸۴ نفر انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده ها شامل پرسشنامه سرمایه های روانشناختی لوتانز، پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکاران، و پرسشنامه حمایت اجتماعی ادراک شده زیمت و همکاران بود. داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر با نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و AMOS نسخه ۲۴ تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که بین تمامی مولفه های سرمایه های روانشناختی (امید، خوش بینی، خودکارآمدی و تاب آوری) با فرسودگی تحصیلی رابطه منفی و معناداری وجود داشت (۰.۰۱>p). همچنین حمایت اجتماعی ادراک شده با فرسودگی تحصیلی رابطه منفی و با سرمایه های روانشناختی رابطه مثبت معنادار داشت. نتایج مدل معادلات ساختاری نشان داد که سرمایه های روانشناختی هم به طور مستقیم (ضریب مسیر: ۰.۴۲-) و هم به طور غیرمستقیم و با واسطه حمایت اجتماعی ادراک شده (ضریب مسیر غیرمستقیم: ۰.۱۸-) بر فرسودگی تحصیلی تاثیر می گذارند. شاخص های برازش مدل حاکی از برازش خوب مدل نهایی بود. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش تاکید می کنند که دانش آموزانی که از سطوح بالاتری از امید، خوش بینی، خودکارآمدی و تاب آوری برخوردارند، به میزان قابل توجهی فرسودگی تحصیلی کمتری را تجربه می کنند. علاوه بر این، وجود شبکه حمایتی قوی از سوی خانواده، مدرسه و دوستان، این تاثیر را تشدید می کند. بر اساس نتایج، طراحی و اجرای برنامه های مداخله ای مبتنی بر ارتقای سرمایه های روانشناختی و تقویت حمایت اجتماعی ادراک شده در مدارس، به عنوان یک راهبرد موثر برای پیشگیری و کاهش فرسودگی تحصیلی توصیه می شود.

کلیدواژه ها:

فرسودگی تحصیلی ، سرمایه های روانشناختی ، امید ، خودکارآمدی ، تاب آوری ، حمایت اجتماعی ادراک شده ، دانش آموزان متوسطه دوم.