بررسی پدیده طلاق به عنوان یکی از واقعیت های اجتناب ناپذیر جوامع معاصر و پیامدهای گسترده و عمیق آن بر سلامت روانی کودکان و نوجوانان

هدف اصلی این مقاله، بررسی تاثیر طلاق والدین بر دو مولفه بنیادین تحول نوجوانی یعنی شکل گیری هویت و عزت نفس بود. یافته های حاصل از تحلیل عمیق متون علمی، به روشنی نشان داد که بین طلاق والدین و افزایش خطر بروز بحران هویت در نوجوانان رابطه معناداری وجود دارد و این رابطه از طریق سازوکارهای متعددی از جمله اختلال در فرآیند همانندسازی، بروز تکلیف دوگانه وفاداری، کاهش تاب آوری هیجانی و افزایش خودسرزنشگری عمل می کند (گلرخ و همکاران، ۱۴۰۰). همچنین مشخص شد که نوجوانان خانواده های طلاق در مقایسه با همسالان خود از خانواده های عادی، از عزت نفس پایین تری برخوردارند و این تفاوت عمدتا به دلیل احساس طردشدگی، خودسرزنشگری و فقدان حمایت عاطفی پایدار از سوی والدین ایجاد می شود. با این حال، مهم ترین و امیدوارکننده ترین یافته این پژوهش، نقش تعیین کننده عوامل تعدیل کننده در شدت و جهت این تاثیرات است. به عبارت دیگر، طلاق به خودی خود یک عامل خطر است، اما نه یک سرنوشت حتمی و اجتناب ناپذیر؛ نوجوانانی که پس از طلاق از حمایت اجتماعی کافی، تاب آوری هیجانی بالا، مدیریت تعارض مناسب از سوی والدین، و دسترسی به برنامه های مداخله ای سازمان یافته برخوردارند، می توانند با موفقیت از این بحران عبور کرده و حتی گاه از آن به عنوان نقطه عطفی برای رشد و بالندگی استفاده کنند.در سطح نظری، یافته های این پژوهش با چند چارچوب نظری مهم همسویی و مکمل دارد. نخست، نظریه دلبستگی جان بالبی که بر اهمیت پیوندهای عاطفی اولیه بین کودک و مراقب تاکید می کند، می تواند به خوبی سازوکار تاثیر طلاق بر هویت و عزت نفس را تبیین کند. طلاق به معنای گسست یا اختلال جدی در پیوندهای دلبستگی است و این گسست، احساس امنیت پایه را که پیش شرط اساسی برای کاوش هویت و شکل گیری خودپنداره مثبت است، تضعیف می کند. نوجوانی که پایگاه دلبستگی ایمن خود را از دست داده است، جرات و جسارت لازم برای مواجهه با چالش های هویتی را ندارد و مدام در ترس از دست دادن روابط مهم دیگر به سر می برد. این یافته با پژوهش های متعددی که نشان داده اند کیفیت دلبستگی به والدین، پیش بین قوی سلامت روان در نوجوانی است، هماهنگی کامل دارد.

کلیدواژه ها:

طلاق والدین ، هویت نوجوانی ، عزت نفس ، بحران هویت ، خانواده تک والد ، سازگاری روانی-اجتماعی.