طراحی و اعتباریابی مدل بین المللی سازی برند باشگاه های ورزشی ایران با رویکرد بازاریابی کارآفرینانه و تاکید بر ظرفیت های ژئوپلیتیک ورزشی (مطالعه موردی: باشگاه های لیگ برتر فوتبال ایران)

زمینه و هدف: علی رغم پتانسیل های بالای ورزش ایران (به ویژه فوتبال) برای حضور در بازارهای بین المللی و جذب سرمایه گذاری خارجی، باشگاه های ورزشی ایران از نظر شاخص های برند بین المللی در رتبه های بسیار پایین تری نسبت به باشگاه های منطقه (مانند عربستان، امارات و قطر) قرار دارند. یکی از دلایل اصلی این شکاف، فقدان مدل بومی و علمی برای بین المللی سازی برند باشگاه ها با در نظر گرفتن شرایط خاص سیاسی-اقتصادی ایران است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی مدل بین المللی سازی برند باشگاه های ورزشی ایران با تاکید بر رویکرد بازاریابی کارآفرینانه و ظرفیت های ژئوپلیتیک ورزشی انجام شد.روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر روش، آمیخته (کمی-کیفی) از نوع اکتشافی متوالی بود. در مرحله کیفی، با ۱۸ نفر از خبرگان مدیریت ورزشی، بازاریابی بین الملل، ژئوپلیتیک ورزشی و مدیران باشگاه های لیگ برتر فوتبال ایران (با روش نمونه گیری هدفمند و گلوله برفی) مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق انجام شد. داده های کیفی با روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) بر اساس مدل براون و کلارک (۲۰۰۶) تحلیل شد. در مرحله کمی، مدل استخراج شده با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته (۴۸ گویه) در میان نمونه ای به حجم ۳۸۰ نفر از مدیران، مربیان، بازیکنان و هواداران باشگاه های لیگ برتر فوتبال ایران (جامعه نامحدود، نمونه گیری تصادفی طبقه ای) مورد آزمون قرار گرفت. روایی پرسشنامه با روش روایی محتوا (CVR و CVI) و روایی سازه (تحلیل عاملی تاییدی) و پایایی با آلفای کرونباخ (۰.۹۴) تایید شد. داده های کمی با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) با نرم افزار AMOS ۲۴ تحلیل شدند.یافته ها: در مرحله کیفی، ۷ مضمون اصلی (ابعاد مدل) شناسایی شد: (۱) برندسازی دیپلماتیک و ژئوپلیتیک ورزشی (با ۴ زیرمضمون)، (۲) بازاریابی کارآفرینانه (با ۵ زیرمضمون)، (۳) ظرفیت های رسانه ای و دیجیتال (با ۳ زیرمضمون)، (۴) جذب سرمایه گذاری خارجی و الگوهای تامین مالی (با ۴ زیرمضمون)، (۵) یکپارچگی زنجیره ارزش بین المللی (با ۳ زیرمضمون)، (۶) وفاداری و هویت سازی فراملی هواداران (با ۳ زیرمضمون)، و (۷) موانع ساختاری-نهادی (با ۵ زیرمضمون). در مرحله کمی، نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که: (۱) برندسازی دیپلماتیک با ضریب مسیر ۰.۵۴ و (۲) بازاریابی کارآفرینانه با ضریب مسیر ۰.۶۲، بیشترین تاثیر مستقیم را بر بین المللی سازی برند داشتند. (۳) ظرفیت های رسانه ای و دیجیتال نقش تعدیل گر معناداری در رابطه بین بازاریابی کارآفرینانه و بین المللی سازی برند ایفا کردند (β=۰.۳۱, p<۰.۰۱). مدل نهایی از شاخص های برازش مطلوبی برخوردار بود (χ²/df=۲.۰۸, CFI=۰.۹۳, RMSEA=۰.۰۶, SRMR=۰.۰۵).نتیجه گیری: برای اولین بار در ایران، یک مدل بومی و جامع برای بین المللی سازی برند باشگاه های ورزشی با تلفیق دانش مدیریت بازرگانی بین الملل و مدیریت ورزشی ارائه شد. مهم ترین نوآوری پژوهش، معرفی «برندسازی دیپلماتیک مبتنی بر ژئوپلیتیک ورزشی» به عنوان پیش نیاز حضور بین المللی باشگاه های ایرانی است. به باشگاه های لیگ برتر فوتبال ایران پیشنهاد می شود به جای تمرکز صرف بر خرید بازیکن خارجی، ابتدا زیرساخت های برندسازی دیجیتال و دیپلماسی ورزشی خود را تقویت کنند. همچنین، استفاده از الگوهای تامین مالی نوآورانه (مانند عرضه اولیه سهام در بورس، صدور توکن های هواداری و جذب اسپانسرهای بین المللی) با رویکرد بازاریابی کارآفرینانه، اولویت اول باشگاه ها باشد.

کلیدواژه ها:

بین المللی سازی برند ، مدیریت ورزشی ، بازاریابی کارآفرینانه ، ژئوپلیتیک ورزشی ، باشگاه های لیگ برتر فوتبال ایران ، سرمایه گذاری خارجی در ورزش