بررسی ابعاد فلسفی و اجتماعی هوش مصنوعی در تعلیم و تربیت

ورود فناوریهای نوین پردازشی به عرصه تعلیم و تربیت تنها یک تغییر ابزاری ساده نیست بلکه تحولی عمیق در ساختارهای نهادین اجتماعی و مبانی فلسفی آموزش محسوب میشود. این مقاله مروری با هدف بررسی و تحلیل ابعاد فلسفی و اجتماعی هوش مصنوعی در محیطهای یادگیری تدوین شده است. در بعد فلسفی پرسشهای بنیادینی درباره ماهیت یادگیری عاملیت مستقل انسان در برابر ماشین و جایگاه معرفت شناختی دانش تولید شده توسط سیستمهای هوشمند مطرح میگردد. از منظر اجتماعی نیز تاثیر این فناوری بر توزیع عادلانه فرصتهای آموزشی بازتولید نابرابریهای ساختاری و تغییر نقشهای سنتی معلم و شاگرد مورد توجه و نقد جدی قرار میگیرد. هوش مصنوعی میتواند به عنوان یک شتاب دهنده قوی برای شخصی سازی مسیرهای یادگیری عمل کند اما همزمان خطر کالایی شدن افراطی آموزش و کاهش تعاملات اصیل انسانی را به شدت به همراه دارد. در این راستا ضرورت بازاندیشی در اهداف غایی تعلیم و تربیت و تدوین سیاستهای کلان مبتنی بر ارزشهای اصیل انسانی بیش از پیش احساس میشود. این مقاله با بررسی دقیق متون نشان میدهد که تقلیل امر پیچیده آموزش به پردازش ساده داده ها یک خطای راهبردی جبران ناپذیر است و حفظ بعد انسانی و اخلاقی آموزش باید همواره در مرکز توجه تمامی سیاستگذاریها قرار گیرد. در نهایت توسعه پایدار تفکر انتقادی و ارتقای سطح سواد فناوری برای تمامی کنشگران آموزشی به عنوان یک راهکار اساسی و غیرقابل اجتناب پیشنهاد میگردد تا بتوان از ظرفیتهای گسترده فناوری در جهت تحقق آرمانهای والای انسانی و اجتماعی به بهترین شکل ممکن بهره برد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، فلسفه آموزش ، جامعه شناسی تعلیم و تربیت ، عدالت آموزشی ، عاملیت انسانی