ماهیت شناسی فناوری های نوین روز در حقوق کیفری ایران

گسترش سریع فناوری های نوین در دهه های اخیر، زمینه ساز تحولات گسترده در عرصه های مختلف زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شده است. در کنار مزایای فراوان این فناوری ها، بسترهای جدیدی نیز برای ارتکاب جرائم فراهم شده که نظام های حقوقی را با چالش های تازه ای مواجه کرده است. در حقوق کیفری ایران نیز با ظهور ابزارها و فناوری هایی مانند اینترنت، شبکه های اجتماعی، هوش مصنوعی، کلان داده ها و سامانه های ارتباطی نوین، شکل و ماهیت برخی جرائم دگرگون شده و مصادیق جدیدی از رفتارهای مجرمانه پدید آمده است. پژوهش حاضر با هدف ماهیت شناسی جرائم ناشی از فناوری های نوین و بررسی جایگاه آن ها در نظام حقوق کیفری ایران انجام شده است. در این مطالعه، ابتدا مفهوم فناوری های نوین و ویژگی های آن ها تبیین شده و سپس نحوه تاثیر این فناوری ها بر شکل گیری جرائم جدید یا تغییر در شیوه ارتکاب جرائم سنتی مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین به تحلیل مقررات موجود در قوانین ایران، به ویژه قانون جرایم رایانه ای و سایر مقررات مرتبط، پرداخته شده تا میزان انطباق آن ها با تحولات فناورانه مشخص شود. نتایج پژوهش نشان می دهد که ویژگی هایی مانند فراملی بودن، سرعت بالا، ناشناس بودن کاربران و پیچیدگی فنی فناوری های نوین، شناسایی و تعقیب مرتکبان را با دشواری هایی مواجه می سازد و در برخی موارد خلاهای قانونی یا ابهام در مقررات موجود مشاهده می شود. از این رو، به روزرسانی قوانین کیفری، توسعه همکاری های بین المللی و تقویت دانش فنی نهادهای قضایی و انتظامی از جمله ضرورت های اساسی در مقابله موثر با جرائم مرتبط با فناوری های نوین به شمار می آید. این پژوهش می کوشد با تبیین ماهیت این جرائم و بررسی چارچوب حقوقی موجود، زمینه ای برای شناخت بهتر چالش های حقوق کیفری ایران در مواجهه با فناوری های نوین و ارائه راهکارهای مناسب فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، فناوری های روز ، جرائم ، حقوق کیفری ایران