تاثیر هم افزایی معلم و مربی پرورشی بر کاهش افت تحصیلی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر هم افزایی بین معلم (متصدی آموزش دروس) و مربی پرورشی (مسئول فعالیت های تربیتی و اخلاقی) بر کاهش افت تحصیلی دانش آموزان انجام شد. افت تحصیلی به عنوان یکی از چالش های مزمن نظام آموزشی ایران، سالانه هزینه های سنگین اقتصادی و روانی-اجتماعی به خانواده ها و جامعه تحمیل می کند. یکی از علل مهم و اغلب نادیده گرفته شده افت تحصیلی، «گسست» بین آموزش (آنچه معلم در کلاس تدریس می کند) و تربیت (آنچه مربی پرورشی در فعالیت های فوق برنامه به دانش آموز منتقل می کند) است. در بسیاری از مدارس، معلم و مربی پرورشی به صورت دو جزیره جداگانه عمل می کنند و هیچ هماهنگی و هم افزایی بین آنها وجود ندارد . این پژوهش به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل، با مشارکت ۱۲۰ دانش آموز پایه هشتم از چهار مدرسه در شهر اصفهان انجام شد. دو مدرسه (۶۰ دانش آموز) به عنوان گروه آزمایش (با برنامه هم افزایی) و دو مدرسه (۶۰ دانش آموز) به عنوان گروه کنترل (بدون هم افزایی) به صورت تصادفی انتخاب شدند. در گروه آزمایش، یک برنامه منظم هماهنگی بین معلم و مربی پرورشی به مدت ۱۰ هفته اجرا شد: جلسات هفتگی هماهنگی (۳۰ دقیقه)، طراحی پروژه های مشترک آموزشی-تربیتی، ادغام مفاهیم تربیتی در دروس تخصصی (مثل ریاضی و علوم) و بالعکس، و ارائه بازخوردهای یکپارچه به دانش آموز و خانواده. گروه کنترل هیچ برنامه هماهنگی دریافت نکرد و معلم و مربی پرورشی به صورت سنتی و جداگانه عمل کردند. ابزارهای اندازه گیری شامل معدل نیمسال اول و دوم (به عنوان شاخص اصلی افت تحصیلی)، پرسشنامه انگیزه تحصیلی (۳۰ گویه) با ضریب پایایی ۰/۸۹، و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ معلم و مربی بود. یافته های جدول ها نشان داد که میانگین معدل در گروه آزمایش از ۱۴/۸۰ در نیمسال اول به ۱۷/۲۰ در نیمسال دوم افزایش یافت (۲/۴۰ نمره افزایش)، در حالی که گروه کنترل از ۱۴/۹۰ به ۱۵/۳۰ رسید (۰/۴۰ نمره افزایش) (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۴۵). نرخ افت تحصیلی (معدل زیر ۱۲ یا مردودی در یک درس) در گروه آزمایش از ۱۸ درصد در نیمسال اول به ۵ درصد در نیمسال دوم کاهش یافت، در حالی که در گروه کنترل از ۱۷ درصد به ۱۴ درصد رسید. همچنین میانگین نمرات انگیزه تحصیلی در گروه آزمایش از ۶۸/۵۰ به ۸۴/۲۰ (از ۱۰۰) افزایش یافت (پی کمتر از ۰/۰۰۱). تحلیل کیفی مصاحبه ها نشان داد که مهمترین مولفه های هم افزایی موثر عبارتند از: «ارتباط منظم و برنامه ریزی شده» (نه ارتباط تصادفی)، «احترام متقابل به تخصص یکدیگر» (معلم به جنبه های تربیتی و مربی به جنبه های آموزشی)، «زبان مشترک در برخورد با دانش آموز» (هماهنگی در تشویق و تنبیه)، و «پروژه های مشترک» (فعالیت هایی که هم هدف آموزشی و هم هدف تربیتی دارند). بحث مقاله بر ضرورت بازتعریف نقش مربی پرورشی از «مسئول اردو و نمازخانه» به «شریک راهبردی معلم در فرایند یاددهی-یادگیری» و طراحی مدل عملی هم افزایی در مدارس متوسطه تاکید دارد. پیشنهاد می شود «برنامه ملی هم افزایی معلم و مربی پرورشی» در کلیه مدارس متوسطه ایران تدوین و اجرا شود.

کلیدواژه ها:

هم افزایی معلم و مربی پرورشی ، افت تحصیلی ، انگیزه تحصیلی ، .