تاثیر پیامد مثبت بر توجیه اخلاقی رفتارهای نادرست در قضاوت های روزمره

قضاوت اخلاقی یکی از فرآیندهای اساسی در تعاملات انسانی محسوب می شود که تحت تاثیر عوامل شناختی و موقعیتی متعددی قرار دارد. هدف این پژوهش، بررسی تاثیر پیامد مثبت یک رفتار نادرست بر میزان توجیه پذیری اخلاقی آن در قضاوت های روزمره است. در این راستا، این مقاله با اتکا بر نظریه های گسست اخلاقی، سوگیری پیامد، و مدل های دوفرآیندی قضاوت اخلاقی، به آزمون این فرضیه اصلی می پردازد که وجود یک نتیجه مطلوب، موجب کاهش ارزیابی منفی از عمل نادرست و افزایش توجیه اخلاقی آن نزد قضاوت کننده می گردد. روش پژوهش از نوع پیمایشی-سناریومحور بود و داده ها از نمونه ای 450 نفری از دانشجویان دانشگاه های دولتی شهر تهران که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند، گردآوری شد. ابزار پژوهش، پرسشنامه ای مبتنی بر هشت سناریوی اخلاقی دوالتی (با پیامد مثبت و منفی یکسان) بود. داده ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر و مدل سازی معادلات ساختاری تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که در همه سناریوها، ارزیابی اخلاقی رفتارهای یکسان در شرایطی که پیامد مثبت داشتند، به طور معناداری مثبت تر از شرایطی بود که همان رفتارها به پیامد منفی منجر شده بودند. همچنین، اثر واسطه گری متغیرهای «توجیه پذیری» و «نیت منسوب به عامل» در رابطه بین پیامد مثبت و قضاوت اخلاقی ملایم تر تایید شد. نتایج موید قدرت سوگیری پیامد در قضاوت های اخلاقی روزمره است و نشان می دهد که افراد به جای تمرکز بر ماهیت ذاتا نادرست عمل، به شدت تحت تاثیر نتایج آن قرار می گیرند. این امر پیامدهای مهمی برای درک چرایی توجیه رفتارهای غیراخلاقی در بافت های سازمانی و اجتماعی و طراحی مداخلات اخلاقی دارد.

کلیدواژه ها:

قضاوت اخلاقی ، سوگیری پیامد ، توجیه اخلاقی ، گسست اخلاقی ، اخلاق گرایی پیامدمحور