تبیین نقش میانجی متوالی ذهن آگاهی و تجربیات ماندگار در تاثیر انگیزه سفر بر رفاه گردشگری (مطالعه موردی: زائران عراقی اربعین ۱۴۰۴)

هدف پژوهش حاضر تبیین مکانیسم های روان شناختی موثر بر رفاه گردشگری با تاکید بر نقش میانجی متوالی ذهن آگاهی و تجربیات سفر به یادماندنی در رابطه بین انگیزه سفر و رفاه گردشگری در میان زائران عراقی اربعین حسینی بود. روش شناسی پژوهش از نظر هدف کاربردی، از نظر ماهیت توصیفی-همبستگی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و با استفاده از روش حداقل مربعات جزئی (PLS) انجام شد. جامعه آماری شامل کلیه زائران عراقی تبار واردشده از مرز شلمچه در ایام اربعین ۱۴۰۴ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای تعداد ۴۰۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته مبتنی بر مقیاس های استاندارد بین المللی بود که روایی و پایایی آن از طریق بارهای عاملی (همگی بالاتر از ۰٫۷)، میانگین واریانس استخراج شده (AVE بین ۰٫۶۵ تا ۰٫۷۲)، پایایی ترکیبی (CR بین ۰٫۹۰ تا ۰٫۹۴) و آلفای کرونباخ (بین ۰٫۸۶ تا ۰٫۹۳) تایید شد. تحلیل داده ها در دو سطح توصیفی و استنباطی با استفاده از نرم افزار SmartPLS ۴ انجام گرفت و فرضیه های میانجی گری با روش بوت استرپ با ۵۰۰۰ تکرار و محاسبه فواصل اطمینان ۹۵ درصد آزمون شدند. یافته ها نشان داد که مدل مفهومی پژوهش از برازش مطلوبی با داده های مشاهده شده برخوردار است (RMSEA=۰.۰۵۳، CFI=۰.۹۴۳، χ²/df=۲.۱۴). تمامی فرضیه های مستقیم پژوهش تایید شدند: انگیزه سفر تاثیر مثبت و معناداری بر ذهن آگاهی (β=۰.۴۵۳، p<۰.۰۰۱)، تجربیات سفر به یادماندنی (β=۰.۳۸۴، p<۰.۰۰۱) و رفاه گردشگری (β=۰.۲۲۱، p<۰.۰۰۱) داشت. همچنین ذهن آگاهی تاثیر قوی و معناداری بر تجربیات به یادماندنی (β=۰.۵۸۲، p<۰.۰۰۱) و رفاه گردشگری (β=۰.۳۵۴، p<۰.۰۰۱) نشان داد. تجربیات به یادماندنی نیز قوی ترین پیش بینی کننده رفاه گردشگری محسوب می شدند (β=۰.۴۹۳، p<۰.۰۰۱). یافته برجسته پژوهش، تایید نقش میانجی متوالی ذهن آگاهی و تجربیات سفر به یادماندنی در انتقال اثر انگیزه سفر بر رفاه گردشگری بود (اثر غیرمستقیم = ۰.۱۳۰ با فاصله اطمینان ۹۵ درصد: ۰.۰۸۴ تا ۰.۱۸۷). مدل نهایی پژوهش توانست ۶۱ درصد از واریانس متغیر رفاه گردشگری را تبیین کند (R²=۰.۶۱۳) و قدرت پیش بینی بالایی نیز داشت (Q²=۰.۵۲۴). نتیجه گیری نشان می دهد که انگیزه سفر به تنهایی برای ارتقای رفاه پایدار گردشگری کافی نیست؛ بلکه این انگیزه باید از مسیر «ذهن آگاهی» (حضور آگاهانه در لحظه بدون قضاوت) و «تجربیات غنی و ماندگار» عبور کند تا به بهزیستی معنوی-روانی منجر شود. بر این اساس، طراحی مداخلات تجربه محور برای تقویت حضور ذهن زائران و خلق لحظات معنادار در مسیر زیارتی اربعین ضروری است.

کلیدواژه ها:

انگیزه سفر ، رفاه گردشگری ، ذهن آگاهی ، تجربیات به یادماندنی ، زیارت اربعین ، مدل سازی معادلات ساختاری