ارزیابی تاثیر روش های تدریس فعال (بحث گروهی، پروژه محوری، پرسش و پاسخ) بر عمق یادگیری دانش آموزان

هدف این پژوهش ارزیابی تاثیر سه روش تدریس فعال (بحث گروهی، پروژه محوری و پرسش و پاسخ سیستماتیک) در مقایسه با روش تدریس سنتی (سخنرانی) بر عمق یادگیری دانش آموزان بوده است. در چند دهه اخیر، نقدهای گسترده ای بر روش های تدریس سخنرانی محور وارد شده است و پژوهشگران حوزه روان شناسی تربیتی و برنامه ریزی درسی بر این باورند که روش های فعال که در آنها دانش آموز نقش ایفاگر و سازنده دانش را دارد، نسبت به روش های غیرفعال که دانش آموز را به جایگاه شنونده منفعل تنزل می دهند، از اثربخشی بیشتری در ارتقای سطوح بالای یادگیری برخوردارند. عمق یادگیری به عنوان متغیری چندبعدی شامل سطوح درک، تحلیل، ترکیب، ارزشیابی و کاربرد دانش در موقعیت های جدید تعریف می شود و در نقطه مقابل یادگیری سطحی (حفظ و بازتولید طوطی وار) قرار دارد. روش پژوهش حاضر شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان پسر پایه ششم ابتدایی شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود. با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای، چهار کلاس (هر کلاس ۲۵ نفر) به عنوان نمونه انتخاب شدند و به صورت تصادفی در سه گروه آزمایش (بحث گروهی، پروژه محوری، پرسش و پاسخ) و یک گروه کنترل (سخنرانی) جایگزین گردیدند. هر چهار گروه به مدت ۱۰ جلسه محتوای یکسان (علوم تجربی، فصل گرما و مواد) را دریافت کردند و تنها تفاوت در روش تدریس بود. برای سنجش عمق یادگیری از آزمون محقق ساخته با ۳۰ سوال در سطوح مختلف طبقه بندی بلوم (یادآوری، درک، کاربرد، تحلیل، ترکیب، ارزشیابی) استفاده شد که روایی محتوایی آن توسط ۵ نفر از متخصصان و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (۰.۹۲) تایید گردید. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک راهه (ANOVA) و آزمون تعقیبی توکی انجام شد. یافته ها نشان داد که میانگین نمرات عمق یادگیری در هر سه گروه آزمایش به طور معناداری بالاتر از گروه کنترل بود. همچنین میان روش های تدریس فعال نیز تفاوت معناداری مشاهده شد: روش پروژه محوری بالاترین میانگین، روش بحث گروهی در رتبه دوم و روش پرسش و پاسخ سیستماتیک در رتبه سوم قرار گرفت. بیشترین تفاوت در سطوح بالای طبقه بندی بلوم (ترکیب و ارزشیابی) بود و در سطح یادآوری، تفاوت معناداری بین گروه ها مشاهده نشد. بر اساس یافته های این پژوهش، روش های تدریس فعال به طور چشمگیری نسبت به روش سخنرانی به تعمیق یادگیری منجر می شوند، اما میزان اثربخشی آنها یکسان نیست و روش پروژه محوری به دلیل درگیری زمانی و شناختی بیشتر دانش آموز، برترین روش شناسایی شد. نظام آموزشی ایران برای گذار از یادگیری سطحی به یادگیری عمیق، ناگزیر از تغییر رویکرد غالب تدریس از سخنرانی به سوی روش های فعال و مشارکتی است.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، بحث گروهی ، پروژه محوری ، پرسش و پاسخ ، عمق یادگیری