تلاقی حیات مادی و ابعاد متعالی وجود: نگاهی تطبیقی به اندیشه های علامه طباطبایی و استاد مطهری

مسئله «ساحت های وجودی انسان» از مباحث بنیادین در انسان شناسی فلسفی و قرآنی است که در آثار علامه طباطبایی و استاد مطهری با رویکردی مبتنی بر حکمت متعالیه و آموزه های وحیانی مورد بررسی قرار گرفته است. هدف این پژوهش، تبیین و تطبیق دیدگاه این دو اندیشمند درباره مراتب و ابعاد وجودی انسان و نسبت آن با حیات مادی و متعالی است. روش پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای بوده و داده ها از منابع تفسیری، فلسفی و کلامی استخراج و تحلیل شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که هر دو متفکر، انسان را دارای مراتب وجودی متعدد شامل بدن، نفس، عقل، قلب و روح می دانند، اما علامه طباطبایی با تاکید بیشتر بر ساحت های وجودی گسترده تر مانند اراده و ساحت الهی، نگاه وجودی عمیق تری ارائه می دهد، در حالی که استاد مطهری برخی از این مراتب را ذیل ساحت عقل تحلیل می کند. همچنین هر دو اندیشمند بر ارتباط تنگاتنگ میان ساحت های مختلف انسان و نقش عقل در هدایت سایر قوا تاکید دارند و بدن را پایین ترین مرتبه وجودی انسان اما زمینه ساز تکامل روحی می دانند. نتایج پژوهش نشان می دهد که حیات انسان دارای مراتب طولی از حیات مادی تا حیات طیبه است و تعالی انسان در گرو مدیریت صحیح ساحت های وجودی و هماهنگی آن ها با عقل و فطرت الهی است. در نهایت، می توان نتیجه گرفت که دیدگاه علامه طباطبایی و استاد مطهری در عین اشتراکات بنیادین، در نحوه طبقه بندی و تبیین برخی ساحت ها دارای تفاوت های تحلیلی است، اما هر دو بر امکان حرکت صعودی انسان از حیات مادی به حیات معنوی تاکید دارند.

کلیدواژه ها:

انسان شناسی ، ساحت های وجودی ، علامه طباطبایی ، استاد مطهری ، حیات مادی ، حکمت متعالیه