طراحی و تدوین برنامه درسی مبتنی بر شایستگی با تاکید بر مهارت های تفکر انتقادی و حل مسئله

پژوهش حاضر با هدف طراحی و تدوین برنامه درسی مبتنی بر شایستگی با تاکید بر مهارت های تفکر انتقادی و حل مسئله برای دانش آموزان دوره اول متوسطه انجام شده است. با توجه به ناکارآمدی برنامه های درسی سنتی مبتنی بر حافظه محوری در پاسخ به نیازهای قرن بیست و یکم، رویکرد شایستگی محوری به عنوان یک پارادایم جایگزین مورد توجه قرار گرفته است. این پژوهش به روش ترکیبی اکتشافی (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، کلیه اسناد بالادستی آموزش و پرورش ایران (از جمله سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی) و نیز متون تخصصی بین المللی در حوزه برنامه درسی شایستگی محور (شامل آثار OECD، UNESCO و شرکای PISAمورد بررسی قرار گرفتند. همچنین با ۱۵ نفر از متخصصان برنامه درسی، روان شناسی شناختی و فلسفه تعلیم و تربیت مصاحبه نیمه ساختاریافته صورت گرفت. در بخش کمی، پرسشنامه محقق ساخته با ۴۸ گویه بر روی ۲۸۰ نفر از معلمان و متخصصان اجرا شد و داده ها با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل گردیدند. یافته ها نشان داد که برنامه درسی مبتنی بر شایستگی برای مهارت های تفکر انتقادی و حل مسئله شامل چهار عنصر اصلی «هدف گذاری مبتنی بر عملکرد»، «محتوای یکپارچه و مسئله محور»، «راهبردهای تدریس اکتشافی و مشارکتی» و «ارزشیابی اصیل (آوتنتیک)» است. نتایج کمی نیز نشان داد که این عناصر به ترتیب ۷۸، ۶۵، ۷۲ و ۸۱ درصد از واریانس شایستگی تفکر انتقادی و حل مسئله را تبیین می کنند. همچنین مدل نهایی برنامه درسی از شاخص های برازش مطلوبی برخوردار بود (CFI=۰.۹۴, RMSEA=۰.۰۵). نتیجه نهایی آنکه طراحی برنامه درسی مبتنی بر شایستگی نیازمند تغییر بنیادین در نگاه به هدف، محتوا، روش و ارزشیابی است و اجرای موفق آن مستلزم توانمندسازی معلمان و بازطراحی نظام ارزشیابی تحصیلی است.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی مبتنی بر شایستگی ، تفکر انتقادی ، حل مسئله ، طراحی آموزشی ، ارزشیابی اصیل