تاثیر تغذیه سالم مدرسه بر عملکرد ذهنی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر تغذیه سالم مدرسه (شامل صبحانه مغذی، میان وعده پروتئینی و تامین آب کافی در طول روز) بر عملکرد ذهنی (شامل توجه و تمرکز، حافظه کاری، سرعت پردازش اطلاعات، و حل مسئله) دانش آموزان پایه های چهارم، پنجم و ششم ابتدایی انجام شد. تغذیه مناسب یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر رشد شناختی و عملکرد تحصیلی دانش آموزان است، با این حال بسیاری از دانش آموزان ایرانی یا بدون صبحانه به مدرسه می آیند یا میان وعده های ناسالم (چیپس، پفک، نوشابه های شیرین) مصرف می کنند که به جای تامین انرژی پایدار، باعث بی حالی، خواب آلودگی و کاهش تمرکز می شود . کمبود ریز مغذی ها (آهن، ید، روی، ویتامین های گروه ب) و نوسانات قند خون ناشی از تغذیه نامناسب، مستقیما بر کارکرد نواحی پیشانی و هیپوکامپ مغز تاثیر می گذارد و ظرفیت یادگیری را کاهش می دهد (احمدی و نظری، ۱۴۰۱). این پژوهش به روش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل، با مشارکت ۸۰ دانش آموز پایه چهارم تا ششم از چهار مدرسه ابتدایی در شهر کرمان انجام شد. دانش آموزان به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (۴۰ نفر) و کنترل (۴۰ نفر) جایدهی شدند. گروه آزمایش به مدت ۱۰ هفته (هر روز مدرسه) تحت برنامه تغذیه سالم قرار گرفتند: دریافت یک صبحانه کامل (شامل نان سبوس دار، پنیر کم نمک، گردو، خرما یا عسل) به صورت رایگان در ابتدای روز مدرسه، یک میان وعده پروتئینی (ماست، کشمش، مغزیجات) در ساعت ۱۰ صبح، و دسترسی آزاد به آب آشامیدنی سالم در کلاس. گروه کنترل هیچ مداخله تغذیه ای دریافت نکرد و تغذیه معمول خود (که شامل صبحانه نخوردن یا میان وعده های ناسالم بود) را ادامه دادند. ابزارهای اندازه گیری شامل آزمون عملکرد پیوسته (برای سنجش توجه و تمرکز) با ضریب پایایی ۰/۸۷، آزمون حافظه کاری (فراخنای ارقام وکسلر) با ضریب پایایی ۰/۸۵، آزمون سرعت پردازش اطلاعات (کدگذاری نمادها) با ضریب پایایی ۰/۸۴، و آزمون حل مسئله (داستانک های ریاضی) با ضریب پایایی ۰/۸۶ بود. یافته های جدول ها نشان داد که میانگین نمرات توجه و تمرکز در گروه آزمایش از پیش آزمون ۲۸/۵۰ به پس آزمون ۴۲/۸۰ (از ۶۰) افزایش یافت، در حالی که گروه کنترل از ۲۹/۲۰ به ۳۱/۴۰ رسید (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۶۸). میانگین نمرات حافظه کاری در گروه آزمایش از ۲۲/۴۰ به ۳۴/۶۰ (از ۵۰) افزایش یافت (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۵۲) و سرعت پردازش اطلاعات از ۲۵/۳۰ به ۳۶/۲۰ (از ۵۰) افزایش یافت (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۴۰). همچنین نمرات حل مسئله در گروه آزمایش از ۱۸/۵۰ به ۲۸/۴۰ (از ۴۰) افزایش یافت (پی کمتر از ۰/۰۰۱، اندازه اثر ۱/۶۵). مشاهدات میدانی نشان داد که دانش آموزان گروه آزمایش پس از مصرف صبحانه و میان وعده، پرانرژی تر، متمرکزتر و کمتر دچار بی حوصلگی و زودرنجی بودند. بحث مقاله بر ضرورت اجرای برنامه «تغذیه سالم رایگان در مدارس ابتدایی مناطق محروم» و آگاه سازی والدین در مورد تاثیر تغذیه بر عملکرد شناختی متمرکز است.

کلیدواژه ها:

تغذیه سالم مدرسه ، عملکرد ذهنی ، توجه و تمرکز ، حافظه کاری ، دوره ابتدایی.