بررسی تاثیر امنیت روانی کلاس درس بر مشارکت فعال دانش آموزان در فرآیند یادگیری

تحقق اهداف آموزشی در نظام های نوین تعلیم و تربیت، بیش از آنکه به ابزارهای سخت افزاری وابسته باشد، به کیفیت تعاملات انسانی و جو عاطفی حاکم بر محیط یادگیری بستگی دارد، که در این میان، امنیت روانی کلاس درس به عنوان یکی از بنیادی ترین سازه های اثرگذار بر عملکرد شناختی و رفتاری دانش آموزان شناخته می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر امنیت روانی بر میزان مشارکت فعال دانش آموزان در فرآیند یادگیری تدوین شده است تا تبیین کند چگونه ایجاد یک محیط عاری از تهدید و سرشار از اعتماد می تواند پتانسیل های بالقوه یادگیرندگان را شکوفا سازد. امنیت روانی در این مطالعه به معنای ادراک دانش آموز از فضای کلاس به عنوان محیطی پذیرا، ایمن و حمایتگر تعریف شده است که در آن فرد بدون ترس از قضاوت شدن، تمسخر یا تنبیه، قادر به ابراز عقیده، پرسشگری و حتی ارتکاب اشتباه در مسیر یادگیری است. روش تحقیق در این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی بوده و جامعه آماری شامل دانش آموزان مقاطع مختلف تحصیلی است که با استفاده از ابزارهای استاندارد سنجش جو روانی کلاس و پرسشنامه های مشارکت تحصیلی مورد ارزیابی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان داد که میان مولفه های امنیت روانی از جمله حمایت عاطفی معلم، پذیرش توسط همسالان، و آزادی عمل در بیان دیدگاه ها با شاخص های مشارکت فعال شامل مشارکت شناختی، عاطفی و رفتاری، رابطه مثبت و معناداری در سطح آلفای ۰/۰۱ وجود دارد. بر اساس نتایج به دست آمده، هنگامی که دانش آموز احساس امنیت روانی می کند، سطح اضطراب تسهیل کننده جایگزین اضطراب ناتوان کننده شده و کورتکس مغز برای پردازش های پیچیده و حل مسئله آمادگی بیشتری پیدا می کند؛ در مقابل، در محیط های تحت فشار و فاقد امنیت روانی، دانش آموزان به مکانیسم های دفاعی پناه برده و با اجتناب از مشارکت، تنها به حداقل های یادگیری اکتفا می کنند. یافته ها همچنین حاکی از آن بود که نقش معلم به عنوان معمار امنیت روانی در کلاس درس بسیار کلیدی است؛ معلمانی که از سبک مدیریت دموکراتیک استفاده می کنند و به تفاوت های فردی احترام می گذارند، به طور غیرمستقیم انگیزه درونی دانش آموزان را برای درگیری عمیق با محتوای آموزشی تحریک می کنند. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که امنیت روانی می تواند تا حد زیادی واریانس مربوط به مشارکت فعال را پیش بینی کند و این تاثیر در دانش آموزان با اعتمادبه نفس پایین تر، نمود بیشتری دارد. علاوه بر این، پژوهش حاضر نشان داد که امنیت روانی منجر به افزایش پرسشگری، خلاقیت و خودنظم دهی در دانش آموزان شده و فرآیند یادگیری را از حالت حافظه محور به سمت معنا محوری سوق می دهد. در تبیین نهایی یافته ها می توان گفت که مشارکت فعال تنها یک رفتار فیزیکی نیست، بلکه تبلور امنیت درونی دانش آموز است که به او اجازه می دهد در تعامل با معلم و همسالان، به بازسازی دانش بپردازد. بر این اساس، پیشنهاد می شود که در برنامه های بازآموزی معلمان، مهارت های ایجاد جو روانی مثبت و مدیریت هیجانات کلاس درس به عنوان یک اولویت حرفه ای گنجانده شود تا با کاهش تنش های محیطی، بستری مناسب برای یادگیری پایدار و مشارکت حداکثری فراهم گردد. ضرورت توجه به این یافته ها در محیط های آموزشی امروزی که با تنوع فرهنگی و تفاوت های فردی گسترده روبرو هستند، بیش از پیش احساس می شود، چرا که بدون برقراری امنیت روانی، هرگونه تلاش برای ارتقای کیفیت آموزشی با مقاومت ناخودآگاه دانش آموز روبرو خواهد شد. این مقاله در نهایت مدلی عملیاتی برای سنجش و ارتقای امنیت روانی در کلاس ارائه می دهد که می تواند راهگشای معلمان و مشاوران در بهبود کیفیت زیست آموزشی دانش آموزان باشد.واژگان کلیدی: امنیت روانی، مشارکت فعال، کلاس درس، فرآیند یادگیری، تعامل معلم-دانش آموز.