استخراج و طبقه بندی الگوهای تربیت شهروندی و اخلاق مدنی از متون کلاسیک فارسی جهت بازنمایی در بسته های آموزشی نوین

هدف این پژوهش، استخراج، صورت بندی و طبقه بندی الگوهای «تربیت شهروندی» و «اخلاق مدنی» از متون کلاسیک فارسی و ارائه چارچوبی کاربردی برای بازنمایی آن ها در بسته های آموزشی نوین است. مسئله اصلی آن است که بخشی از ظرفیت های هنجارساز و جامعه پذیرکننده ادبیات کلاسیک—به ویژه در حوزه مسئولیت پذیری اجتماعی، رعایت حقوق دیگران، انصاف، قانون پذیری و خیر عمومی—در طراحی آموزشی امروز کمتر به زبان مهارتی و قابل آموزش ترجمه شده است. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوای جهت دار با رویکرد استنتاجی–قیاسی است. جامعه متنی شامل گزیده ای از آثار شاخص کلاسیک فارسی در قالب حکایت، اندرز، تعلیمی و اخلاقی است. داده ها از طریق واحدهای معنایی (جمله/پاره متن) استخراج و سپس با کدگذاری چندمرحله ای به مقوله ها و مولفه های تربیت شهروندی تبدیل شد. برای افزایش اعتبار، از بازبینی چندباره کدها، مقایسه تطبیقی مقوله ها و کنترل همپوشانی مفهومی استفاده گردید. یافته ها نشان داد الگوهای تربیت شهروندی در متون کلاسیک، در پنج خوشه اصلی قابل طبقه بندی اند: ۱) حقوق و کرامت انسانی، ۲) مسئولیت اجتماعی و خیر عمومی، ۳) عدالت، انصاف و داوری اخلاقی، ۴) گفت وگوی مدنی و مدیریت تعارض، ۵) نظم اجتماعی، قانون پذیری و امانت داری. همچنین، متون کلاسیک علاوه بر «محتواهای ارزشی»، واجد «سازوکارهای تربیتی» چون الگوپردازی شخصیتی، روایت محوری، پیامدنمایی رفتار و اقناع اخلاقی هستند که می توانند به طراحی فعالیت های آموزشی مهارت محور تبدیل شوند. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که بازنمایی این الگوها در بسته های آموزشی نوین، زمانی اثربخش خواهد بود که از سطح توصیه های کلی فراتر رفته و به اهداف رفتاری، سنجه های عملکردی، موقعیت های مسئله محور و تمرین های مشارکتی در کلاس و فضای دیجیتال تبدیل شود.