طراحی مدل تلفیق فناوری، دانش موضوعی و هوش مصنوعی در توسعه حرفه ای معلمان

تحول های شتابان فناوری های آموزشی و گسترش ابزارهای هوش مصنوعی، الگوهای توسعه حرفه ای معلمان را از برنامه های عمومی و یکسان نگر به مسیرهای شخصی سازی شده و مبتنی بر داده سوق داده است. با این حال، در بسیاری از برنامه ها، پیوند منسجم میان «فناوری»، «دانش موضوعی» و «کاربست هوش مصنوعی» به صورت یکپارچه مدل سازی نشده و همین امر موجب شکاف میان یادگیری حرفه ای و اجرای اثربخش در کلاس درس می شود. پژوهش حاضر با هدف طراحی مدل تلفیق فناوری، دانش موضوعی و هوش مصنوعی در توسعه حرفه ای معلمان انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی اکتشافی (کیفی–کمی) بود. در مرحله کیفی، داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با خبرگان حوزه برنامه ریزی درسی، فناوری آموزشی و آموزش معلمان و نیز تحلیل محتوای اسناد مرتبط گردآوری و با رویکرد تحلیل مضمون کدگذاری شد. بر اساس یافته های کیفی، مولفه ها و شاخص های مدل استخراج و در قالب سازه های اصلی سازمان دهی گردید. در مرحله کمی، برای اعتبارسنجی مدل، پرسشنامه محقق ساخته تدوین و بین معلمان و متخصصان توزیع شد و داده ها با روش های روایی محتوا، روایی سازه و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل گردید.یافته ها نشان داد مدل پیشنهادی دارای پنج بعد کلیدی است: (۱) شایستگی های دانشی-موضوعی و بازنمایی آموزشی محتوا، (۲) شایستگی های فناورانه و طراحی یادگیری دیجیتال، (۳) سواد داده و شایستگی های هوش مصنوعی (از جمله طراحی فعالیت های مبتنی بر AI، ارزیابی خروجی ها و کنترل سوگیری)، (۴) بعد اخلاق، امنیت و حکمرانی داده در مدرسه، و (۵) بعد پشتیبانی سازمانی و یادگیری حرفه ای پایدار. همچنین، روابط بین ابعاد نشان داد «پشتیبانی سازمانی» نقش تقویت کننده در تبدیل شایستگی ها به عمل آموزشی دارد و «سواد داده و هوش مصنوعی» میانجی اثر فناوری بر کیفیت طراحی تدریس است. بر این اساس، مدل با تاکید بر مسیرهای یادگیری مرحله ای، بازخورد مبتنی بر داده، و طراحی مبتنی بر نیازهای واقعی کلاس، می تواند چارچوبی اجرایی برای ارتقای عملکرد معلمان فراهم آورد. نتیجه گیری پژوهش بر ضرورت برنامه های توسعه حرفه ای مدرسه محور، طراحی شده بر مبنای دانش موضوعی و مجهز به سازوکارهای اخلاقی و ارزیابی مستمر تاکید دارد؛ به گونه ای که ادغام فناوری و هوش مصنوعی نه به صورت افزوده ای تزئینی، بلکه به عنوان اهرمی برای بهبود یادگیری دانش آموزان و تصمیم گیری آموزشی عمل کند.