دولت سازی و ملت سازی از مسیر برنامه درسی: تحلیل سیاسی محتوای کتاب های درسی و هویت ملی

پژوهش حاضر با هدف تحلیل سیاسی محتوای کتاب های درسی و تبیین نقش آن ها در فرآیندهای دولت سازی، ملت سازی و بازتولید هویت ملی انجام شده است. این تحقیق با رویکردی کیفی و با بهره گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی (الگوی نورمن فرکلاف)، کتاب های درسی تاریخ، مطالعات اجتماعی، جامعه شناسی و ادبیات فارسی مقطع متوسطه دوم را مورد واکاوی قرار داده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که متون درسی از طریق چهار راهبرد کلان شامل «اسطوره سازی تاریخی»، «ترسیم دوقطبی های خودی/دیگری»، «همگون سازی فرهنگی اقلیت ها» و «ترویج الگوی شهروند مطیع و تکلیف مدار»، به عنوان یک فناوری سیاسی در خدمت بازتولید هژمونی دولت و ساخت یک جامعه تصوری واحد عمل می کنند. همچنین نتایج حاکی از آن است که به دلیل تمرکز مفرط بر هویت رسمی تجویزی، شکاف عمیقی میان محتوای آموزشی و هویت زیسته دانش آموزان در عصر جهانی شدن ایجاد شده است که کارآمدی پروژه های ملت سازی سنتی را با چالش مواجه می سازد. در نهایت، پژوهش به این نتیجه می رسد که برای دستیابی به وفاق ملی پایدار، نظام آموزشی باید از رویکردهای همگون ساز فاصله گرفته و به سمت برنامه درسی تکثرگرا و مشارکت جو حرکت کند تا بتواند میان ضرورت های حاکمیتی و واقعیت های اجتماعی توازن برقرار نماید.

کلیدواژه ها:

دولت سازی ، ملت سازی ، هویت ملی ، تحلیل گفتمان انتقادی