نقش برنامه ریزی آموزشی در کاهش مهاجرت تحصیلی دانش آموزان متوسطه دوم از ایران

مسئله مهاجرت تحصیلی دانش آموزان دوره متوسطه دوم از ایران به کشورهای دیگر، به عنوان یک چالش جدی در کاهش سرمایه های انسانی و نخبگانی کشور مطرح است؛ این مطالعه با هدف بررسی نقش برنامه ریزی آموزشی در کاهش این مهاجرت انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی (کمی-کیفی) با رویکرد اکتشافی متوالی بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پایه دهم، یازدهم و دوازدهم مدارس متوسطه دوم شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ و همچنین متخصصان برنامه ریزی آموزشی بود. نمونه گیری به صورت طبقه ای تصادفی برای بخش کمی (۳۸۰ دانش آموز) و هدفمند برای بخش کیفی (۲۰ متخصص) انجام شد. برای جمع آوری اطلاعات در بخش کمی از پرسشنامه محقق ساخته با ۴۲ گویه (بر اساس طیف لیکرت) و در بخش کیفی از مصاحبه های نیمه ساختاریافته استفاده گردید. تجزیه و تحلیل داده ها در بخش کمی با استفاده از آزمون های تی تست، آنووا و رگرسیون چندگانه و در بخش کیفی با روش تحلیل مضمون (تماتیک) انجام شد. یافته ها نشان داد که ضعف در انعطاف پذیری برنامه های درسی، نبود مسیرهای شغلی و مهارتی روشن در داخل کشور، و ناکارآمدی نظام هدایت تحصیلی، مهم ترین عوامل دافعه (push factors) در مهاجرت تحصیلی هستند. همچنین نتایج نشان داد که برنامه ریزی آموزشی مبتنی بر سه مولفه «طراحی مسیرهای یادگیری شخصی شده»، «ارتقای کیفیت آموزش مهارت های قرن ۲۱» و «ایجاد پیوند قوی بین محتوای درسی و نیازهای بازار کار داخلی» می تواند بخش قابل توجهی از واریانس قصد مهاجرت تحصیلی دانش آموزان را کاهش دهد. به طور کلی، بازطراحی برنامه های درسی با تاکید بر مهارت محوری، ارتباط با صنعت و مشاوره مسیر شغلی از ابتدای دوره متوسطه دوم، موثرترین راهکارهای برنامه ریزی آموزشی برای کاهش مهاجرت تحصیلی شناسایی شدند.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی آموزشی ، مهاجرت تحصیلی ، متوسطه دوم ، مهاجرت نخبگان