درمان افسردگی در صحیفه سجادیه

پژوهش حاضر با هدف بررسی و تبیین رویکرد درمانی صحیفه سجادیه در مواجهه با اختلال افسردگی و علل روان شناختی موثر بر آن انجام شده است. صحیفه سجادیه به عنوان یکی از گنجینه های ارزشمند و موثق در معارف اسلامی، صادرشده از زبان امام سجاد(ع) است که ایشان از جایگاه رسالت، معدن رحمت و خزانه داران بهشت برخوردار بوده و سخنان ایشان ریشه در عمیق ترین لایه های معرفت دینی و علم الهی دارد. با توجه به اینکه افسردگی یکی از شایع ترین اختلالات روانی در جهان معاصر شناخته می شود و سازمان بهداشت جهانی آن را به عنوان یکی از مهم ترین عوامل ناتوانی در سراسر جهان معرفی کرده است، جستجوی ریشه ها و راهکارهای درمانی آن در منابع اصیل دینی و روان شناختی اسلامی می تواند افق های جدیدی را پیش روی درمانگران و پژوهشگران بگشاید. در این نوشتار که با روش کتابخانه ای و به شیوه توصیفی تحلیلی انجام شده است، ابتدا معنای افسردگی بر اساس تعاریف موجود در مقالات علمی و روان شناختی (با تاکید بر ملاک های تشخیصی اختلال افسردگی اساسی همچون کاهش خلق، بی حالی، اختلال خواب و اشتها، احساس گناه و بی ارزشی و افکار خودکشی) تبیین گردیده و سپس اهمیت و جایگاه سلامت روان در اسلام و آموزه های قرآنی مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه، با مروری بر دیدگاه دیگر مذاهب و مکاتب روان شناختی غرب (از جمله روانکاوی فروید، روان شناسی انسان گرای مزلو و رویکردهای شناختی رفتاری)، این نتیجه حاصل شده است که اگرچه برخی از این رویکردها به نقش معنویت در درمان افسردگی اشاره کرده اند، اما به دلیل تحریف های صورت گرفته یا عدم دسترسی به منابع اصیل وحیانی، نتوانسته اند به عمق و جامعیت آموزه های اسلامی دست یابند. مهم ترین بخش این مقاله به ریشه یابی عوامل ایجاد افسردگی از منظر صحیفه سجادیه اختصاص دارد. بر اساس یافته های این پژوهش، عواملی همچون «گمان نادرست به خداوند و رحمت بی پایان او»، «شک و بدگمانی نسبت به دیگران»، «ترس از جان و آینده مبهم»، «نگرانی های والدین برای فرزندان»، «طمع و حسرت بر داشته ها و نداشته ها»، «حسادت و کینه ورزی»، «بخل و تنگ نظری»، «آرزوهای دراز و دورودراز»، «ناتوانی در پذیرش مصائب و نارضایتی از تقدیر»، «تکبر و خودبزرگ بینی»، «عدم عزت نفس واقع بینانه»، «احساس ناامنی»، «کاهلی در کار و فعالیت»، «چشمداشت به داشته های دیگران»، «مشکلات مالی و قرض»، و «وسوسه های شیطانی» به عنوان مهم ترین علل زمینه ساز افسردگی در صحیفه سجادیه شناسایی شده است.

کلیدواژه ها:

افسردگی ، صحیفه سجادیه ، روان درمانگری ، سلامت روان ، دعا و نیایش