اثر زمان در حقوق کیفری ایران با تاکید بر مرور زمان در جرائم تعزیری

اثر زمان در حقوق کیفری به ویژه در قلمرو تعزیرات نقشی فراتر از یک عنصر بیرونی دارد و در تعیین قانون حاکم، امکان تعقیب، امکان صدور حکم و قابلیت اجرای مجازات اثرگذار است. از آنجا که فلسفه کیفرهای تعزیری «تادیب» و اجرای آنها تابع «مصلحت» است، اقتضائات زمان و مکان و نیز ویژگی های مرتکب در تعیین و اجرای پاسخ کیفری باید لحاظ شود. مهم ترین تجلی اثر زمان در این حوزه، «مرور زمان» است که به موجب آن، با گذشت مواعد مقرر قانونی، تعقیب، صدور حکم یا اجرای مجازات موقوف می شود. این مقاله با روش توصیفی– تحلیلی و با تکیه بر مقررات قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ (مواد ۱۰۵ تا ۱۱۳ و ۱۰۹) و مباحث دکترین، مفهوم و اقسام مرور زمان، شرایط تحقق، مستثنیات و برخی چالش های تقنینی (از جمله محاسبه بر مبنای «آخرین اقدام تعقیبی»، سکوت قانون درباره تعلیق مرور زمان در بحران ها و خروج برخی جرائم تعزیری از شمول مرور زمان) را تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد قانون گذار با گسترش شمول مرور زمان نسبت به تعزیرات، به سمت کارآمدسازی عدالت کیفری حرکت کرده است؛ با این حال، برخی انتخاب های تقنینی با فلسفه مرور زمان (کاهش سودمندی پاسخ کیفری با گذشت زمان و دشواری اثبات) چالش زا است.

کلیدواژه ها:

مرور زمان ، جرائم تعزیری ، قانون مجازات اسلامی