بررسی ابعاد مختلف مفاهیم عرفانی «جد و جهد» در آراء مولوی با رویکرد به مثنوی معنوی

عرفان اسلامی سرشار از واژگان کلیدی و مهمی است که هرکدام به گوشه ای از ابعاد معرفت شناختی پیر و مرید اشاره دارند. جد و جهد از جمله این اصطلاحات است که در آثار عارفان مسلمان به ویژه مولوی بازتاب ویژه ای داشته است. شاعر در مثنوی معنوی در اثنای داستان-های مختلف از این موضوع مناقشه برانگیز یاد کرده است. در این مقاله که با روش توصیفی- تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای تدوین شده است، قصد داریم نشان دهیم که این اصطلاحات با چه مفهومی پیوند خورده اند و مولوی چه نگاهی به تلاش دارد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که در ساختار فکری مولوی، جد و جهد امری بایسته و لازم است و مرید برای رسیدن به معرفت حقیقی نیاز به کوشیدن دارد. او برای خودشناسی می بایست گام در وادی طلب و تزکیه نهد و به خواسته های پیر اعتنا کند تا رستگاری نهایی حاصل شود. حال که این گونه است، جبر امری باطل است و نمی توان آن را درست دانست. مولوی باور دارد که تلاش بدون توکل و تسلیم معنا ندارد. باید در عین کوشیدن جهت تحقق اهداف عالیه، به خداوند امیدوار بود و خواسته و مشیت وی را برتر از هر چیزی دانست.

کلیدواژه ها:

عرفان اسلامی ، مولوی ، جد و جهد ، توکل ، جبر.