بررسی تطبیقی مسئولیت مدنی ناشی از خطای هوش مصنوعی در قراردادهای الکترونیکی

ظهور هوش مصنوعی و قراردادهای هوشمند، ساختار تعاملات حقوقی را دگرگون ساخته و چالش های جدیدی در حوزه مسئولیت مدنی ایجاد کرده است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی مبانی نظری و ظرفیت های قواعد عمومی ضمان در حقوق ایران برای جبران خسارات ناشی از خطاهای سیستمی است. با توجه به سکوت قانونگذار و ماهیت غیرمتمرکز و خودکار این فناوری ها، اثبات ارکان سنتی مسئولیت (تقصیر و رابطه سببیت) با موانع جدی روبرو است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی بوده و با واکاوی اسناد قانونی و فقهی، نشان می دهد که هوش مصنوعی فاقد شخصیت مستقل است و فعل زیانبار باید به اشخاص انسانی دخیل در زنجیره تولید (طراحان، توسعه دهندگان، اوراکل ها و بهره برداران) منتسب گردد. یافته ها حاکی از آن است که قواعد عام ضمان قهری، به ویژه «تسبیب» و «اتلاف»، ظرفیت بالایی برای پوشش این خسارات دارند؛ اما تکیه صرف بر نظریه تقصیر ناکارآمد است. بنابراین، حرکت به سمت «مسئولیت عینی» یا مبتنی بر خطر ضروری به نظر می رسد. در نهایت، راهکارهایی نظیر اصلاح قانون حمایت از مصرف کننده، تدوین قانون جامع مسئولیت مدنی هوش مصنوعی، ایجاد صندوق های جبران خسارت و اعمال اصل وارونه شدن بار اثبات، جهت پر کردن خلاهای موجود و ایجاد تعادل میان نوآوری و عدالت اجتماعی پیشنهاد شده است. این رویکرد ضمن حمایت موثر از زیاندیدگان، امنیت سرمایه گذاری را نیز تامین خواهد کرد.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، هوش مصنوعی ، قراردادهای هوشمند ، تسبیب ، مسئولیت بدون تقصیر