بازخوانی مفهوم ترک فعل در حقوق کیفری ایران: گذار از مسئولیت سنتی به تعهدات حرفه ای نوین

ترک فعل در حقوق کیفری ایران، به عنوان یکی از مباحث پیچیده و چندلایه در نظریه جرم، همواره مورد بحث فقهایی و حقوقدانان بوده است. برخلاف جرایم حاصل که با ورود تغییر فیزیکی محقق می شوند، جرایم ترک فعلی ناشی از عدم انجام تعهد قانونی یا قراردادی هستند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف بازخوانی مفهوم ترک فعل و بررسی گذار از مسئولیت سنتی مبتنی بر روابط خونی/قراردادی به سمت «تعهدات حرفه ای نوین» تدوین شده است. یافته ها نشان می دهد که اگرچه اصل کلی در حقوق کیفری ایران نفی مسئولیت برای ترک فعل است، اما استثنائات ناشی از قواعد فقهی «لاضرر» و «تسبیب» و همچنین گسترش مفهوم «وظیفه مراقبت» در مشاغل تخصصی، دایره مسئولیت را به شدت وسیع کرده است. چالش اصلی در رویه قضایی اخیر، اثبات رابطه علیت میان «عدم انجام کار» و «نتیجه مجرمانه»، تمایز میان غفلت عادی و تخلف از استانداردهای حرفه ای، و خطر «کیفرسازی افراطی» است که منجر به پدیده پزشکی تدافعی می گردد. نتیجه گیری می شود که برای ایجاد تعادل میان امنیت عمومی و آزادی عمل متخصصان، ضروری است فهرست شفاف تعهدات حرفه ای تدوین شود، هیئت های کارشناسی تخصصی تقویت گردند و قوانین مجازاتی با تمرکز بر جرایم غیرعمدی اصلاح شوند. این رویکرد می تواند به وحدت رویه قضایی و ارتقای کیفیت خدمات حرفه ای کمک شایانی نماید.

کلیدواژه ها:

ترک فعل ، مسئولیت کیفری ، تعهدات حرفه ای ، وظیفه مراقبت ، رویه قضایی