طراحی نظام حقوقی-شهرسازی مدیریت سازه های موقت و غرفه های فصلی در عرصه های عمومی شهرداری با تاکید بر حفظ منظر شهری و بهینه سازی درآمد

پدیده گسترش بی ضابطه سازه های موقت و غرفه های فصلی در عرصه های عمومی کلان شهرهای ایران، به ویژه تهران، مشهد، اصفهان، تبریز و شیراز، به یکی از چالش های چندوجهی مدیریت شهری معاصر تبدیل شده است که هم زمان ابعاد حقوقی، شهرسازی، اقتصادی و اجتماعی را درگیر می سازد. نبود یک نظام جامع و شفاف حقوقی-شهرسازی برای مدیریت این سازه ها، به عملکرد سلیقه ای مناطق مختلف شهرداری، بروز ناهماهنگی در سیما و منظر شهری، شکل گیری رانت و فساد در فرآیند صدور مجوزها و ایجاد تعارض با طرح های تفصیلی و ضوابط قانونی دامن زده است. مقاله حاضر با هدف طراحی یک نظام جامع و عملیاتی، پس از تبیین مبانی نظری و تحلیل شکاف های حقوقی و اجرایی موجود، چارچوبی هشت محوری را برای مدیریت پایدار این سازه ها ارائه می نماید. این چارچوب شامل پهنه بندی عرصه های عمومی بر اساس قابلیت میزبانی سازه های موقت، تعریف دقیق گونه شناسی سازه ها و ضوابط کالبدی آن ها، تعیین سقف های زمانی مجاز برای استقرار، تدوین چک لیست الزامات ایمنی و بهداشتی، طراحی فرآیند شفاف درخواست و صدور مجوز، تعیین نظام تعرفه گذاری منصفانه و تمایزیافته، استقرار سازوکار نظارت پویای میدانی و تعریف ضمانت های اجرایی موثر می باشد. یافته های پژوهش که با روش ترکیبی تحلیل محتوای قوانین و مقررات موجود، مشاهده میدانی و مصاحبه با کارشناسان شهرداری به دست آمده است، نشان می دهد که پیاده سازی این نظام در دو منطقه نمونه شهرداری تهران، ضمن افزایش درآمدهای پایدار شهرداری به میزان قابل توجه، رضایت بیش از هشتاد درصد از شهروندان ساکن در مجاورت عرصه های میزبان را جلب نموده و تعداد شکایت های ثبت شده در دیوان عدالت اداری مرتبط با سازه های موقت را به نزدیک صفر کاهش داده است. خروجی پژوهش، دفترچه نظام حقوقی-شهرسازی سازه های موقت شامل نقشه های پهنه بندی، فرم های یکپارچه، جداول تعرفه و چک لیست های نظارتی است که می تواند به عنوان یک سند اجرایی واحد در تمامی مناطق شهرداری مورد استناد قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

سازه های موقت شهری ، منظر شهری ، درآمد پایدار شهرداری