بررسی الزامات اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت سازمان از منظر فقه و اخلاق اسلامی

گسترش روزافزون فناوری های هوش مصنوعی در سال های اخیر، تحولات گسترده ای در شیوه های مدیریت و تصمیم گیری سازمانی ایجاد کرده است. در عین حال، استفاده از این فناوری با چالش ها و ملاحظات اخلاقی متعددی همراه است که ضرورت تدوین چارچوب های اخلاقی مناسب برای هدایت کاربردهای آن را آشکار می سازد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین الزامات اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در مدیریت سازمان از منظر فقه و اخلاق اسلامی انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی با رویکرد توصیفی–تحلیلی است. داده های پژوهش از طریق مطالعه کتابخانه ای و بررسی منابع علمی، مقالات پژوهشی و متون فقهی و اخلاقی منتشر شده در سال های اخیر گردآوری شده و با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان داد که اصول و مبانی فقه و اخلاق اسلامی ظرفیت مناسبی برای هدایت کاربردهای سازمانی هوش مصنوعی دارند. بر اساس یافته های پژوهش، هشت مضمون اصلی به عنوان مهم ترین الزامات اخلاقی در این حوزه شناسایی شد که شامل عدالت در تصمیمات الگوریتمی، مسئولیت پذیری و پاسخگویی مدیریتی، شفافیت و قابلیت تبیین تصمیمات، حفظ حریم خصوصی و کرامت انسانی، امانت داری در مدیریت داده ها، پرهیز از اضرار و مدیریت پیامدهای فناوری، حفظ جایگاه انسان در تصمیم گیری سازمانی و حکمرانی اخلاقی فناوری در سازمان ها است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که بهره گیری از اصول اخلاقی و فقهی اسلام می تواند چارچوبی جامع برای استفاده مسئولانه و اخلاق مدار از هوش مصنوعی در مدیریت سازمان فراهم سازد و زمینه توسعه الگوهای بومی اخلاق فناوری در جوامع اسلامی را تقویت نماید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدیریت سازمان ، اخلاق اسلامی ، فقه اسلامی ، اخلاق فناوری ، حکمرانی اخلاقی فناوری.