بررسی فقهی و حقوقی انواع مجازات های جایگزین حبس و آسیب شناسی تقنینی قضایی و اجرایی آن در نظام حقوق کیفری ایران

سیاست جنایی ایران در دهه های اخیر با هدف کاهش جمعیت کیفری و مقابله با آثار زیان بار زندان، به سمت پذیرش مجازات های جایگزین حبس گام برداشته است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مبانی فقهی-حقوقی این مجازات ها و تحلیل آسیب شناختی موانع اجرای آن ها در نظام عدالت کیفری ایران انجام شده است. روش تحقیق در این مطالعه، «توصیفی-تحلیلی» بوده و گردآوری داده ها به شیوه کتابخانه ای و فیش برداری از متون فقهی، قوانین و رویه قضایی صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که علیرغم وجود ظرفیت های فقهی غنی در نهاد «تعزیرات» و تاکید بر اصلاح بزهکار، نظام کیفری ایران در سه سطح با چالش های جدی روبروست: در سطح تقنینی، صلبیت در درجه بندی مجازات ها و محدودیت های ناشی از تعدد جرم؛ در سطح قضایی، غلبه نگرش حبس گرایانه و تخصص گرایی پایین در صدور احکام؛ و در سطح اجرایی، نبود زیرساخت های نظارتی و عدم همکاری نهادهای پذیرنده، مانع از تحقق اهداف حبس زدایی شده است. نتایج حاصله حاکی از آن است که مجازات های جایگزین در ایران، به جای تبدیل شدن به رقیبی برای زندان، بیشتر به ابزاری برای نظارت بر مجرمان کم خطر تبدیل شده و پدیده «توسعه تور کیفر» را رقم زده اند. پیشنهاد می گردد با اصلاح ماده ۶۴ قانون مجازات اسلامی، تمرکز بر آموزش قضات و ایجاد سازمان مستقل پایش، کارآمدی این نهاد ارتقا یابد‎.‎

کلیدواژه ها:

مجازات های جایگزین حبس ، حبس زدایی ، نظام عدالت کیفری ایران ، آسیب شناسی تقنینی ، مبانی فقهی‎.‎