هوش مصنوعی و مدیریت بحران شهری: از تحلیل داده تا تصمیم گیری هوشمند در شرایط اضطراری

مدیریت بحران در شهرهای بزرگ و اقماری، به ویژه در مواجهه با حوادث غیرمترقبه طبیعی (مانند زلزله و سیل) و انسانی، نیازمند گذار از روش های سنتی واکنشی به رویکردهای پیش بینانه و هوشمند است. شهرداری ماهدشت به عنوان یکی از شهرهای استراتژیک در حومه کرج، با چالش های امنیتی، زیرساختی و جمعیتی متعددی روبرو است که حساسیت آن را در برابر بحران ها افزایش می دهد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی نقش هوش مصنوعی (AI) و فناوری های داده محور در ارتقای توانایی مدیریت بحران شهری، از مرحله پیشگیری و آمادگی تا پاسخ دهی و بازیابی است. این مطالعه با رویکردی ترکیبی (کیفی، کمی و مقایسه ای) و با هدف ارائه یک چارچوب عملیاتی برای همکاران واحد حراست و مدیریت بحران شهرداری ماهدشت انجام شده است. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوا و مصاحبه عمیق با ۲۵ نفر از خبرگان مدیریت بحران، فرماندهان انتظامی و متخصصان فناوری اطلاعات، ابعاد فنی و مدیریتی به کارگیری AI شناسایی شد. در بخش کمی، با استفاده از داده های تاریخی حوادث و شبیه سازی سناریوهای مختلف (زلزله، سیل، آتش سوزی گسترده)، عملکرد الگوریتم های یادگیری ماشین در پیش بینی مسیرهای فرار، تخصیص بهینه منابع امدادی و مسیریابی خودروهای امدادی ارزیابی گردید. یافته های پژوهش نشان می دهد که استفاده از سیستم های هوشمند می تواند زمان واکنش اولیه را تا ۴۰ درصد کاهش دهد، دقت تخصیص منابع را ۶۰ درصد بهبود بخشد و تلفات جانی را به طور معناداری کاهش دهد. همچنین، مقایسه رویکرد سنتی با رویکرد هوشمند در سناریوی زلزله، نشان داد که مدل هوشمند قادر است ۲۵ درصد بیشتر از مناطق آسیب پذیر را پوشش دهد. چالش های اصلی شناسایی شده شامل کمبود زیرساخت های ارتباطی، نیاز به آموزش نیروی انسانی، و نگرانی های حریم خصوصی داده ها است. این مقاله با ارائه «مدل تصمیم گیری هوشمند در بحران شهری»، راهکارهایی عملیاتی برای همکاران شهرداری جهت ارتقای شغلی و کسب امتیازات حرفه ای ارائه می دهد. نتایج حاکی از آن است که ادغام هوش مصنوعی در ساختار مدیریت بحران، نه یک انتخاب لوکس، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای تضمین امنیت و تاب آوری شهری است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مدیریت بحران ، تصمیم گیری هوشمند ، شهرداری ماهدشت ، تحلیل داده.