واکاوی مولفه های طراحی مجتمع مسکونی امن با رویکرد پدافند غیرعامل(مطالعه موردی: شهر تبریز)

امنیت در مجتمع های مسکونی یکی از محورهای کلیدی ارتقای کیفیت زندگی و کاهش آسیب پذیری در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی است. رویکرد پدافند غیرعامل به عنوان راهکاری غیرمسلحانه می تواند نقش مهمی در تقویت ایمنی کالبدی و ادراکی_فضایی مسکن ایفا کند. پژوهش حاضر باهدف شناسایی و ارزیابی مولفه ها و زیرمولفه های طراحی مجتمع مسکونی امن با رویکرد پدافند غیرعامل در شهر تبریز، باتوجه به ویژگی های اقلیمی و کالبدی خاص آن، انجام شد. شهر تبریز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه در شمال غرب کشور، سابقه ی وقوع زمین لرزه های متعدد، تراکم بالای بافت های فرسوده، تمرکز بالای جمعیتی و موقعیت صنعتی آن، از جمله شهرهایی است که تحلیل پدافند غیرعامل در آن اهمیت دوچندان دارد. این مطالعه از نوع کاربردی_توصیفی بوده و در دو مرحله صورت گرفت؛ ابتدا مبانی نظری با روش کتابخانه ای گردآوری و بر اساس آن مدلی مفهومی شامل ۱۰ مولفه اصلی و ۴۱ زیرمولفه تدوین شد. سپس برای ارزیابی مدل، پرسش نامه ای محقق ساخته بر اساس مقیاس پنج گزینه ای لیکرت طراحی و در اختیار ۶۰ نفر از متخصصان حوزه مسکن، شامل معماران و مهندسان عمران، قرار گرفت. پایایی پرسش نامه با ضریب آلفای کرونباخ ۹۲/۰ تایید شد. داده ها با نرم افزار SPSS تحلیل گردید و میانگین ها، آزمون t مستقل و تحلیل واریانس یک طرفه برای مقایسه گروه ها بر اساس جنسیت، سابقه کاری و سطح تحصیلات مورداستفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد مولفه «تسهیلات حرکتی و تخلیه اضطراری» با میانگین ۵۲۵/۴ بالاترین اهمیت را از نظر متخصصان داشته و مولفه «حس تعلق به فضا» با میانگین ۴۲/۳ کمترین میزان پذیرش را کسب کرده است. در سطح زیرمولفه ها، ۳۳ شاخص تایید و ۸ شاخص رد شدند. همچنین اختلاف نظرهایی محدود میان گروه های مختلف بر اساس جنسیت و سابقه کاری مشاهده شد که عمدتا به مولفه های ادراکی و ذهنی مربوط بود. یافته ها نشان می دهد طراحی مجتمع های مسکونی امن نیازمند توجه توامان به ابعاد کالبدی و ادراکی امنیت است و اختلاف نظر میان متخصصان تاکید می کند که سیاست گذاری و طراحی در این حوزه باید مبتنی بر رویکردی جامع و چندبعدی باشد تا طیف متنوعی از دیدگاه ها و نیازهای کاربران پوشش داده شود.

کلیدواژه ها:

پدافند غیرعامل ، مسکن امن ، فضای امن ، مجتمع مسکونی ، تبریز