مفهوم شناسی «تفویت» در ادبیات فقهی و تمایز آن از مفاهیم مشابه در باب ضمان قهری

یکی از واژگانی که در فقه اسلامی و به ویژه در بحث ضمان بسیار به کار رفته، واژه «تفویت» است؛ تا جایی که در برخی عبارات، به عنوان سبب مستقلی برای ضمان در مقابل اتلاف، استیلاء و سایر اسباب دانسته شده و در برخی دیگر، ضمان آوری آن نفی شده است. اما مشکل اساسی آن است که در ادبیات فقهی-حقوقی، از این واژه معنای یکسانی اراده نشده و این امر موجب خلط مفهومی شده است. در این تحقیق، با پژوهشی مفهوم شناسانه، سه معنا برای واژه تفویت در ادبیات فقهی ارائه می شود تا مطالعه این بحث از ابهام مفهومی خارج شود. نتیجه مهم این بررسی آن است که «تفویت به معنای سوم» در برابر دیگر اسباب ضمان قرار داشته و می تواند به عنوان سبب مستقل ضمان مورد مطالعه قرار گیرد؛ در این صورت، مسائل و فروعات متنوعی که تاکنون اثبات ضمان در آنها ممکن نبوده، مترتب خواهد شد. همچنین مقایسه مفهوم تفویت با سایر اسباب ضمان و مفاهیم مشابه همچون اتلاف، استیفاء و عدم النفع و نسبت سنجی میان این مفاهیم، از دیگر نتایج این تحقیق به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

تفویت ، ضمان ، اتلاف ، استیفاء ، عدم النفع ، منفعت