اسطوره‎سازی نوستالژیک در بازنمایی سنت‎های ایرانی در فیلم یه حبه قند (نگاهی نشانه‎شناسانه به گفتمان ایدئولوژیک سنت و تجدد)

فیلم یه حبه قند اثر رضا میرکریمی که در سال ۱۳۸۹ به نمایش درآمده، از فیلم‎های تحسین‎شده در جشنواره‎های داخلی و خارجی است. فیلم، گذشته از دریافت جوایزی از جشنواره فیلم فجر، در هشتاد‎و‎پنجمین دوره جوایز اسکار نیز، نماینده سینمای ایران در بخش بهترین فیلم خارجی ‎زبان بوده است. بیشتر پژوهش‎های صورت‎گرفته درباره فیلم یه حبه قند، غالبا به سطح آشکار نشانه‎ها و معانی فرهنگی آن توجه کرده‎اند و درنتیجه لایه‎های زیرین نشانه‎ها، نمادها و رمزگان‎های فرهنگی آن‎چنان‎که باید کاویده نشده است. هدف از مقاله حاضر، پاسخ به این پرسش بوده که در پس نگاه نوستالژیک فیلم در بازنمایی فرهنگ و سنت‎های ایرانی، چه معانی و چه گفتمان‎های فرهنگی فراگیرتر و بزرگ‎تری در فیلم بازنمایی و به بیننده القاء می‎شوند. مطالعه پیش رو، با رهیافتی مبتنی بر مطالعات فرهنگی و رویکرد نشانه‎شناسی فیسک که بر رمزگان‎های واقعیت، بازنمایی و ایدئولوژی تاکید دارد، فیلم یه حبه قند و گفتمان‎های فراگیرترش را واکاوی و تحلیل کرده است. افزون‎براین، فیلم مذکور، بر اساس مواضع سه‎گانه استوارت هال در خوانش متن ازجمله خوانش محصولات رسانه‎ای نیز تحلیل شده است. سه خوانش مورد نظر هال، عبارتند از خوانش مرجح، خوانش توافقی و خوانش تخالفی. یافته‎های پژوهش حاضر نشان داد که در پس بازنمایی‎‎های‎ فیلم یه حبه قند از آداب‎ورسوم عروسی و همچنین فوت و مجلس ترحیم در فرهنگ و سنت‎های ایرانی، جنبه‎هایی از اسطوره‎سازی و گفتمانی ایدئولوژیک نسبت به گذشته نیز در بازنمایی فیلم به چشم می‎خورد. علاوه‎بر این، فیلم با ترجیح، برجسته‎ ساختن و تحسین سبک زندگی سنتی و ارز‎‎ش‎هایش و طرد زندگی به شیوه متجددانه و امروزی، از زیست سنتی و سبک زندگی نسل قدیم اسطوره می‎سازد. گذشته از این، فیلم در جریان روایت فرهنگی خود از دو خانواده عروس و داماد، خانواده عروس را نماینده سنت‎های فرهنگ ایرانی‎ و خانواده داماد را نماینده مظاهر تجدد و زندگی متجددانه و غربی جلوه می‎دهد و به این طریق، یک بازنمایی ایدئولوژیک و قطبی‎شده از ما که خوبیم و آنها که بد هستند، ارائه می‎دهد. نگرش فیلم‎ساز نسبت به ما که خانواده عروس باشند مثبت و نسبت به آنها که خانواده داماد باشند و زندگی متجددانه را انتخاب کرده‎اند، منفی است.

کلیدواژه ها:

بازنمایی ، سینما ، فرهنگ ، نشانه‎شناسی ، اسطوره