بهینه سازی تاریخ کاشت و تراکم در گیاه قدومه شیرازی (Alyssum homolocarpum): تاثیرات بر عملکرد دانه، درصد روغن و ترکیب اسیدهای چرب

مقدمه: قدومه شیرازی (Alyssum homolocarpum) گیاهی دارویی، یکساله و متعلق به خانواده براسیکاسه (Brassicaceae) است. از آنجایی که تمایل به استفاده از گیاهان دارویی و یا فرآورده های آن روز به روز بیشتر می شود، علاقه به تولید گیاهان دارویی نیز در دنیا و ایران افزایش یافته است که از مهمترین دلایل این افزایش تولید، توجه به این واقعیت است که گیاهان دارویی و فرآورده های آن، عوارض جانبی کمتری در درمان دارند. رشد و عملکرد گیاهان دارویی نیز مانند سایر گیاهان تحت تاثیر تاریخ کاشت و تراکم بوته قرار می گیرد و برای بدست آوردن بیشترین عملکرد باید کشت در تاریخ کاشت مناسب و با تراکم مناسب انجام گیرید. بنابراین، این آزمایش به منظور بررسی اثر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر عملکرد دانه، درصد روغن و ترکیب اسیدهای چرب در قدومه شیرازی انجام شد.مواد و روش‎ ها: آزمایش به صورت طرح اسپیلت پلات در قالب بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار طی دو فصل زراعی (۱۳۹۹-۱۳۹۸و ۱۳۹۸-۱۳۹۷) در دانشگاه ولی عصر (عج) رفسنجان انجام شد. تاریخ های کاشت از ۱۵ شهریور تا ۱۵ بهمن متغیر بود و تراکم ها بر روی ۳۰، ۵۰ و ۷۰ گیاه در هر مترمربع تنظیم شد. تاریخ های مختلف کاشت به عنوان عامل اصلی و تراکم کشت نیز به عنوان عامل فرعی مورد بررسی قرار گرفتند. در این تحقیق ارتفاع بوته، عملکر دانه و اجزای آن، درصد روغن، ترکیبات اسیدهای چرب و عملکر موسیلاژ اندازه گیری شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SAS انجام شد. نتایج آزمایش به روش تجزیه مرکب و با استفاده از رویه PROC MIXED مورد بررسی قرار گرفت.نتایج نشان داد که درجه روز رشد از کاشت تا جوانه­زنی، از کاشت تا ساقه دهی، کاشت تا گلدهی و کاشت تا رسیدگی دانه در تاریخ کاشت ۱۵بهمن بیشتر بود. تعداد شاخه در بوته، تعداد خوشه در بوته، وزن صد دانه و درصد روغن تنها تحت تاثیر تاریخ کاشت قرار گرفتند و کاشت زود هنگام (۱۵ شهریور و ۱۵ مهر) منجر به بهبود این ویژگی­ها شد. به طوری که در تاریخ کاشت ۱۵ مهر بیشترین تعداد شاخه در بوته و تعداد خوشه در بوته مشاهده شد. وزن صد دانه و درصد روغن در تاریخ کاشت ۱۵ شهریور بیشتر از سایر تاریخ های کاشت بود و در تاریخ ۱۵ آذر کمترین مقادیر این صفات مشاهده شد. وزن صد دانه و درصد روغن در تاریخ کاشت ۱۵ شهریور به ترتیب افزایش ۸۵/۳۰ درصدی و ۲۲/۵۵ درصدی داشتند. تاریخ کاشت و تراکم بوته اثر معنی داری بر ارتفاع گیاه قدومه داشتند و با تاخیر در کاشت و افزایش تراکم ارتفاع گیاه کاهش یافت. تعداد دانه در بوته، عملکرد دانه و عملکرد موسیلاژ در تاریخ ۱۵ شهریور با تراکم ۵۰ بوته در متر مربع بیشترین مقدار را داشتند. ترکیب اسیدهای چرب نیز به طور معنی­داری تحت تاثیر تاریخ­های کاشت مختلف بودند. اسید لینولنیک در تاریخ ۱۵ شهریور بالاترین میزان را داشت، در حالی که اسید لینولئیک در تاریخ ۱۵ آبان به اوج خود رسید. سطح اسید استئاریک در تاریخ ۱۵ مهر بالاترین بود و اسید میریستیک تا تاریخ ۱۵ آذر کاهش قابل توجهی داشت.نتیجه ­گیری: براساس نتایج این آزمایش تاریخ کشت ۱۵ شهریور تا ۱۵ مهر و تراکم ۵۰ بوته در مترمربع برای کشت قدومه شیرازی مناسب می­باشد.

کلیدواژه ها:

اسیدهای چرب ، تاریخ کاشت ، قدومه شیرازی ، عملکرد موسیلاژ