ارزیابی اقتصادی تولید علوفه در کشت های خالص و مخلوط شبدر، قصیل جو و تریتیکاله در کشت پائیزه

مقدمه: امروزه در کشور با توجه به مساله کم آبی، تولید علوفه از طریق کشت مخلوط شبدر با غلات در پاییز مهم تلقی می گردد. یکی از راهکارهای بهره وری از منابع آبی، کشت پائیزه محصولات علوفه ای جهت استفاده از آب باران می باشد، چرا که زمین کشاورزی در فصل پاییز معمولا رطوبت کافی داشته و این امر به کشاورزان اجازه می دهد تا از منابع آبی موجود در این زمان به نحو بهینه استفاده کنند. با توجه به اهمیت تغییرات اقلیمی و به ویژه بحران منابع آب در کشور، کشت گیاهان علوفه ای پاییزه گامی مهم در تامین علوفه کشور است. مواد و روش­ها: این پژوهش در قالب  طرح بلوک های کامل تصادفی با ۱۲ تیمار و سه تکرار در پاییز سال زراعی (۱۴۰۴– ۱۴۰۳) در شهرستان کرج اجرا شد. تیمارها شامل چهار کشت خالص شبدر ایرانی و لاکی (رقم البرز ۱)، تریتیکاله (رقم پاژ) و جو آبی (رقم یوسف) و هشت تیمار مخلوط شامل شبدر- تریتیکاله و شبدر -جو با نسبت های مختلف بود. تیمارهای آزمایش شامل T۱-کشت خالص جو، T۲-کشت خالص تریتیکاله، T۳-کشت خالص شبدر لاکی،T۴ -کشت خالص شبدر ایرانی، T۵- -کشت درهم شبدر لاکی با جو، T۶-کشت مخلوط ردیفی شبدر لاکی با تریتیکاله، T۷-کشت درهم شبدر ایرانی با جو، T۸-کشت مخلوط ردیفی شبدر ایرانی با تریتیکاله، T۹- کشت مخلوط ردیفی شبدر لاکی با جو، T۱۰-کشت درهم شبدر لاکی با تریتیکاله، T۱۱-کشت مخلوط ردیفی شبدر ایرانی با جو، T۱۲- کشت درهم شبدر ایرانی با تریتیکاله بود. به منظور ارزیابی اقتصادی و انتخاب تیمار مناسب از شاخص های سودآوری شامل سود خالص، نسبت فایده به هزینه، درصد بازده فروش محصول و درصد بازگشت سرمایه استفاده شد. نتایج: طبق نتایج اقتصادی، بین تیمارهای با کشت خالص محصولات علوفه ای، عملکرد علوفه تر و خشک جو بیشتر از سایر تیمارها بوده است. ارزش خالص تولید علوفه تر و خشک جو در تیمار کشت خالص جو (T۱) به ترتیب ۱۱۷۸ و ۵/۳۶ میلیون ریال در هکتار و بیشترین بوده است. ارزش خالص تولید علوفه خشک در تیمارهای خالص و شاهد شبدر لاکی و ایرانی منفی بوده است، به این مفهوم که درآمد حاصله ، هزینه های کل را جبران نمی کند. در بین تیمارهای با کشت درهم محصولات علوفه ای جو و تریتیکاله با شبدر، ارزش خالص تولید علوفه تر و خشک جو در تیمار درهم جو با شبدر لاکی ( T۵)  به ترتیب ۳۰۷۲ و ۷۳۳ میلیون ریال در هکتار و بیشترین بوده است. در بین تیمارهای با کشت مخلوط ردیفی محصولات علوفه ای جو و تریتیکاله با شبدر، ارزش خالص تولید علوفه تر و خشک جو در تیمار کشت مخلوط ردیفی جو با شبدر لاکی (T۹)  به ترتیب ۵/۳۷۵۰ و ۶/۱۰۴۸ میلیون ریال در هکتار و بیشترین بوده است. میزان افزایش درصد بازده فروش تیمار کشت مخلوط ردیفی جو و شبدر لاکی( T۹) نسبت به تیمارهای کشت خالص جو (T۱)، تریتیکاله (T۲)، شبدر لاکی (T۳) و ایرانی (T۴) به عنوان شاهد به ترتیب ۳۹، ۷/۷۴، ۴/۴۴۵ و ۲/۵۸ درصد مشخص شد. نتیجه­ گیری: با توجه به عملکرد و شاخص های سودآوری بالای تولید محصول در تیمار T۹، این تیمار از لحاظ زراعی و اقتصادی به عنوان تیمار برتر جهت کشت در منطقه هدف و مناطق مشابه توصیه می­گردد. بنابراین، کیفیت برتر علوفه در کشت مخلوط ردیفی شبدر لاکی با جو می تواند برای کشاورز-دامداران که هم تولیدکننده علوفه و هم مصرف کننده آن هستند، راهگشا باشد. چرا که این امر منجر به افزایش راندمان تولید محصولات لبنی از طریق بهبود ارزش غذایی جیره دام خواهد شد.

کلیدواژه ها:

علوفه ، کشت مخلوط درهم ، نرخ بازده حسابداری ، نسبت فایده به هزینه