دگردیسی مفهوم و مصداق «تکیه» از آغاز تا دوره قاجار با استناد به شعر فارسی

تکیه از جمله بناهای مذهبی است که پس از اسلام در ایران و برخی از کشورهای اسلامی ساخته شده و در طول زمان از نظر معماری و کاربری تغییرات زیادی یافته است. این مکان، که در سده های اولیه بنایی ساده برای سیر و سلوک بود، از دوره صفویه به بعد، به سبب ترویج مذهب تشیع در ایران، اهمیت بیشتری یافت و در برخی موارد به عمارتی مجلل با کاربری جدید تبدیل شد. در این دوره، در اشعار فارسی نیز تکیه جایگاهی ویژه پیدا کرد و شاعران فارسی در تاریخ احداث، معرفی و توصیف برخی از این تکایا اشعار مستقلی سرودند. در این پژوهش، بر اساس اشعاری که از قرن چهارم تا دوره قاجار از دیوان ها و تذکره ها، استخراج گردید، دگردیسی معنایی و تغییر کاربری تکیه نشان داده شد. با استناد به این اشعار، پنج نوع از مصادیق تکیه را می توان از یکدیگر متمایز کرد که در بسیاری از موارد، به موازات یکدیگر رواج داشته اند. برخی از مصادیق تکیه، مانند تکیه صوفی، پس از صفویه بسیار محدود شد، اما تکیه به معنای آرامگاه یا مکانی برای برگزاری مراسم مذهبی تا به امروز در بسیاری از شهرها وجود دارد.

کلیدواژه ها:

بنا ، تکیه ، دوره ، شعر فارسی ، مذهب