تورم و تغییرپذیری قیمت های نسبی در ایران: تحلیلی رژیم محور در بستر تحریم ها

این مقاله، رابطه تورم و تغییرپذیری قیمت های نسبی را به عنوان یکی از مهم ترین هزینه های اساسی تورم طی سال های ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۱ در اقتصاد ایران بررسی می کند که با تحریم های مختلف بین المللی و تورم های متفاوت مواجه بوده است. بر اساس ماهیت تحریم ها، چهار رژیم تورمی شامل: تورم معتدل (تحریم های سیاسی)، تورم بالا و ناپایدار (تحریم اقتصادی)، تورم ملایم و باثبات (دوره برجام) و تورم بسیار بالا و بی ثبات (فشار حداکثری) مشخص شد. تاثیر تورم و مولفه های آن بر تغییرپذیری قیمت ها که در پنج مدل رگرسیونی معرفی و با روش حداقل مربعات معمولی در کل دوره و زیردوره ها تخمین زده شد، نشان می دهد که تورم در ایران، به ویژه در سطوح بالا، خنثی نبوده و سطح تورم، نوسانات آن و تورم های انتظاری و غیرمنتظره مهم ترین متغیرهای تعیین کننده تغییرپذیری قیمت های نسبی هستند. زمانی که اقتصاد ثبات و تورم ملایم و معتدل داشته، اثر این متغیرها بر تغییرپذیری قیمت های نسبی بسیار ضعیف است؛ اما، زمانی که اقتصاد بی ثبات و تورم های بالایی تجربه کرده، اثر آن ها بر تغییرپذیری قیمت های نسبی افزایش یافته است. تفاوت معنادار نتایج در کل دوره و زیردوره ها وجود شکست ساختاری در اقتصاد ایران را تایید می کند و نشان می دهد که تبیین تغییرپذیری قیمت های نسبی با رویکردهای نظری «هزینه منو» و «استخراج سیگنال»، که به ترتیب تورم انتظاری و تورم غیرمنتظره در آن ها نقش دارند، فقط در دوره های تورم بالا امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

تورم ، تغییرپذیری قیمت نسبی ، تحریم ها ، ایران