بررسی صفات مناسب جهت گزینش لاین های کینوا (Chenopodium quinoa Willd.) در شرایط شور

سابقه و هدف: کینوا به دلیل تنوع ژنتیکی بسیار بالا، سازگاری گسترده، ارزش تغذیه ای قابل توجه و متحمل بودن در برابر تنش های محیطی به عنوان یکی از گزینه های بالقوه و راهبردی برای تقویت امنیت غذایی و پایداری تولید در مناطق خشک و نیمه خشک شناخته می شود. با توجه به بحران کم آبی و کاهش کیفیت منابع آبی در ایران، شناسایی لاین های متحمل به شوری از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ازاین رو، این پژوهش با هدف شناسایی، ارزیابی و معرفی صفات موثر در گزینش لاین های زودرس، پرمحصول و متحمل به شوری در بین ژرم پلاسم های متنوع کینوا انجام شد.مواد و روش ها: برای این منظور، ۴۹ لاین کینوا در مرداد سال ۱۴۰۱ در ایستگاه تحقیقات شوری صدوق واقع در مرکز ملی تحقیقات شوری یزد، در قالب طرح لاتیس با دو تکرار و تحت شرایط شوری آب آبیاری موردبررسی قرار گرفتند. صفاتی از جمله ارتفاع بوته، طول و وزن پانیکول، عملکرد دانه، وزن هزار دانه، زیست توده و محتوای ساپونین اندازه گیری شدند. داده ها با استفاده از تجزیه واریانس، تحلیل همبستگی، خوشه بندی و تجزیه به مولفه های اصلی مورد ارزیابی قرار گرفتند.یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر لاین ها بر تمامی صفات در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. لاین های ۴۷ و ۴۹ بیشترین عملکرد دانه (به ترتیب ۱۱/۲۸۱ و ۴۳/۲۷۷ گرم بر مترمربع) و لاین های ۷ و ۳۳ بالاترین وزن هزار دانه را (به ترتیب ۲/۷۳ و ۲/۷۴ گرم) داشتند. در حالی که لاین ۳ پایین ترین عملکرد دانه و بیشترین ارتفاع کف ساپونین (۶/۲۰ سانتی متر) را نشان داد. تحلیل خوشه ای، لاین ها را در شش گروه متمایز قرار داد و خوشه سوم (لاین های ۵، ۴۷ و ۴۹) بیشترین عملکرد و زیست توده را نشان داد. سه مولفه اصلی اول حدود ۷۲ درصد از واریانس کل داده ها را تبیین کردند. نتایج وراثت پذیری نشان داد که صفات ارتفاع بوته، وزن پانیکول و عملکرد دانه به طور قابل توجهی تحت کنترل ژنتیکی قرار داشته و دارای پتانسیل بالایی برای بهبود از طریق گزینش هستند.نتیجه گیری: به طورکلی، این مطالعه وجود پتانسیل ژنتیکی قابل توجهی را در بین لاین های زودرس کینوا برای کشت در شرایط شور تایید کرد. صفات مرتبط با پانیکول و زیست توده به عنوان شاخص های کلیدی برای گزینش لاین های پرمحصول معرفی شدند. لاین های ۴۷ و ۴۹ به دلیل دارابودن بالاترین عملکرد، زیست توده مطلوب و محتوای ساپونین پایین، به عنوان ارقام برتر برای معرفی مستقیم یا استفاده در برنامه های دورگ گیری به منظور تولید ارقام متحمل به شوری پیشنهاد می گردند. وراثت پذیری بالای اکثر صفات مهم، موفقیت برنامه های اصلاحی را نوید می دهد. در نهایت، این یافته ها می تواند نقش موثری در توسعه کشت کینوا و افزایش امنیت غذایی در مناطق خشک و شور ایران ایفا کند.

کلیدواژه ها:

تنوع ژنتیکی ، زودرس ، طول پانیکول ، عملکرد دانه ، وزن پانیکول