تحلیل تطبیقی مولفه های پایداری منابع آب در حوزه آبخیز رودخانه کر: نقش موقعیت جغرافیایی و دیدگاه ذی نفعان

پایداری منابع آب در حوزه های آبخیز، به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک ایران، یکی از چالش های اساسی توسعه پایدار و امنیت محیط زیستی به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی مولفه های پایداری منابع آب در حوزه آبخیز رودخانه کر، با تاکید بر نقش موقعیت جغرافیایی (بالادست و پایین دست سد درودزن) و دیدگاه ذی نفعان (کارشناسان و کشاورزان) انجام شده است. روش تحقیق از نوع کاربردی و توصیفی–تحلیلی بوده و داده ها از طریق پرسشنامه محقق ساخته شامل چهار مولفه اصلی: محیط توانمندساز، نهادها و مشارکت ها، ابزارهای مدیریت و تامین مالی گردآوری شده است. داده ها با استفاده از آزمون های آماری t، من–ویتنی، فریدمن و تحلیل واریانس دوطرفه در نرم افزار SPSS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که مولفه های پایداری در روستاهای پایین دست نسبت به مناطق بالادست در وضعیت مطلوب تری قرار دارند و بیشترین اختلاف میان دو ناحیه به شاخص های نهادها و مشارکت ها و ابزارهای مدیریت مربوط می شود. همچنین کارشناسان در مجموع ارزیابی مثبت تری از وضعیت پایداری نسبت به کشاورزان ارائه کردند، در حالی که کشاورزان چالش های عملی و اقتصادی را برجسته تر مطرح می کنند. مولفه تامین مالی در هر دو منطقه کمترین امتیاز را کسب کرد که بیانگر ضعف در حمایت های اقتصادی و سرمایه گذاری پایدار است. یافته ها بر ضرورت اتخاذ رویکردی مشارکتی، عدالت محور و بومی در مدیریت منابع آب تاکید دارند؛ به گونه ای که ضمن تقویت زیرساخت های نهادی و مالی، نقش ذی نفعان محلی در فرایندهای تصمیم گیری افزایش یابد. این مطالعه الگویی نوین و انسان محور برای ارزیابی پایداری منابع آب ارائه می کند که قابلیت تعمیم به سایر حوزه های آبخیز با شرایط مشابه را نیز دارد.

کلیدواژه ها:

توسعه پایدار ، حوزه آبخیز رودخانه کر ، پایداری منابع آب ، مدیریت منابع آب ، مشارکت ذی نفعان