تحلیل روند دیپلماسی علمی دانشگاه های برتر ایران طی سال های ۲۰۲۴-۲۰۱۴

سابقه و هدف: یکی از معیارهای نظام رتبه ­بندی دانشگاه ­های جهان در نظام رتبه ­بندی لایدن، دیپلماسی علمی شامل همکاری­ های علمی، همکاری­ های بین ­المللی و همکاری­ های صنعتی است. پژوهش حاضر با هدف آگاهی از وضعیت همکاری­ های علمی بین­ المللی و شاخص دیپلماسی علمی ایران و دانشگاه­ های برتر ایران طی سال­ های ۲۰۲۴-۲۰۱۴ انجام شده است. مواد و روش ها: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به لحاظ هدف توصیفی و تحلیلی بوده که با استفاده از رویکرد علم­ سنجی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل داده­ های پایگاه وب ­آوساینس برای بررسی وضعیت مقالات مشترک بین­ المللی نویسندگانی ایرانی و خارجی، همچنین پایگاه ISC و نیز داده­ های نظام رتبه­ بندی لایدن برای بررسی روند شاخص دیپلماسی علمی دانشگاه­ های برتر ایران بوده است. تجزیه و تحلیل داده­ ها به کمک آزمون­ های آماری تحلیل روند، آزمون تحلیل واریانس با اندازه ­گیری مکرر و آزمون تعقیبی بنفرونی با استفاده از نرم ­افزار SPSS نسخه ۲۷ انجام شده است. یافته ها: یافته­ های پژوهش نشان داد در معیار دیپلماسی علمی طی سال­ های مورد بررسی، بهترین دانشگاه ­های ایران بر اساس نظام رتبه­ بندی لایدن، دانشگاه تهران (رتبه ۲۰۱)، دانشگاه علوم پزشکی تهران (رتبه ۲۳۵) و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (رتبه ۳۸۴) بوده­ اند. در حوزه مقالات مشترک و همکاری ­های علمی بین­ المللی طی یازده سال اخیر، کشورهای آمریکا، کانادا، چین، استرالیا و انگلستان در رتبه­ های اول تا پنجم همکاری بین ­المللی ایران قرار داشته­ اند. از لحاظ رتبه دیپلماسی علمی ایران و نیز دانشگاه ­های برتر کشور سال ۲۰۲۲، بهترین عملکرد را داشته ­ایم. نتایج بررسی آزمون تحلیل روند نشان داد که روندهای خطی (۰/۹۹=P، ۰/۰۰۰۱=F) و درجه دوم (۰/۹۶=P، ۰/۰۰۲=F) دیپلماسی علمی معنی­ دار نیست. یعنی نمی­ توان یک خط سیر و روند خطی افزایشی یا کاهشی قابل پیش ­بینی معنادار برای دیپلماسی علمی در طول سال­ های مورد بررسی قائل شد. البته بررسی آماره­ های مربوط به روند درجه سوم (۰/۰۵=P، ۴/۳۳=F) و چهارم (۰/۰۲=P، ۶/۸۵ =F) بیانگر معنی ­داری این روند می­ باشد. نتیجه گیری: نتایج پژوهش بیانگر آن است که روند کاهش یا افزایش رتبه دیپلماسی علمی دانشگاه ­های برتر ایران به صورت خط مستقیم نبوده است و در سال­ هایی این روند دچار کاهش یا افزایش قابل توجه بوده است. بنابراین تغییرات دیپلماسی علمی از روند یکسانی پیروی نکرده و روند پیچیده­ای را نشان می­ دهد که احتمالا نقاط عطفی در بررسی تاریخچه دیپلماسی علمی دانشگاه­ های برتر کشور وجود داشته است.

کلیدواژه ها:

Scientific diplomacy ، Web of Science Citation Index ، Iranian universities ، Leiden ranking ، Trend analysis ، دیپلماسی علمی ، نمایه استنادی وب آوساینس ، دانشگاه های ایران ، نظام رتبه بندی لایدن ، تحلیل روند