چارچوب مفهومی برای حکمرانی محیط زیست در ابعاد چهارگانه: ساختاری، فرایندی، اجرایی و ارزشی

با تشدید بحران های محیط زیستی و آشکار شدن ناکارآمدی الگوهای سنتی فرماندهی و کنترل، ضرورت گذار به سمت الگوهای نوین حکمرانی بیش ازپیش نمایان شده است. بر این اساس پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی مفهومی و یکپارچه در ابعاد چهارگانه ساختاری، فرایندی، اجرایی و ارزشی انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بر مبنای مرور نظام مند و فراترکیب مقالات معتبر جهانی در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵، پس از غربال گری منابع، ۴۰ مقاله را به صورت هدفمند انتخاب و با استفاده از نرم افزار MAXQDA در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل کرد. تحلیل محتوای منابع، به استخراج بیش از ۳۵۰ کد باز منجر شد که در قالب پنج مقوله محوری شامل زمینه های نهادی، فرایندهای حکمرانی، سازوکارهای اجرایی، پیامدها و اصول ارزشی بنیادین دسته بندی شدند. یافته های پژوهش نشان می دهد حکمرانی اثربخش محیطی، محصول تعامل متقابل سه مولفه شفافیت، پاسخ گویی و مشارکت عمومی است که در بستر ظرفیت های نهادی، فناوری های داده محور و انسجام چندسطحی معنا می یابد. تحلیل محتوای منابع به استخراج پنج مقوله محوری شامل زمینه های نهادی، فرایندهای حکمرانی، سازوکارهای اجرایی، پیامدها و اصول ارزشی بنیادین منجر شد و نتایج حاکی از آن است که پیوند سیاست های شفافیت با نظام های ارزیابی عملکرد و ابزارهای مالی سبز، علاوه بر بهبود کیفیت محیط زیست، موجب ارتقای عدالت محیط زیستی، مشروعیت سیاست ها و اعتماد اجتماعی می شود. نوآوری اصلی این مطالعه در تلفیق همزمان ارزش ها، ابزارها و فرایندها در قالب یک چارچوب نظام مند است که می تواند به عنوان نقشه راهی برای بازطراحی سیاست های محیط زیستی در اختیار مدیران کلان قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بحران های محیط زیستی ، حکمرانی ، ساختاری ، فرایندی ، فناوری ، محیط زیست