واکاوی عوامل تاثیرگذار بر حکمرانی پایدار منابع آب زیرزمینی در استان زنجان

در سراسر جهان کاهش فزاینده ذخایر آب های زیرزمینی نشان می دهد چالش اصلی دیگر ماهیت فیزیکی کمبود آب نیست، بلکه ضعف و ناکارآمدی چارچوب های حکمرانی در مدیریت پایدار این منابع حیاتی است. بر این اساس هدف این پژوهش آمیخته (کیفی - کمی)، شناسایی و اولویت بندی عوامل تاثیرگذار بر حکمرانی پایدار منابع آب زیرزمینی در استان زنجان بود که با استفاده از تکنیک دلفی انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل ۲۱ نفر از متخصصان و مدیران ارشد اجرایی در سازمان های مرتبط و اعضای هیات علمی دانشگاهی آشنا به مدیریت و حکمرانی آب بودند که با توجه به سطح تحصیلات و سابقه کاری در حوزه منابع آب، به صورت هدفمند و با روش گلوله برفی انتخاب شدند. به منظور تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS، از میانگین، انحراف معیار و ضریب کندال بهره گرفته شد. پس از انجام دو دور دلفی و تایید پایداری اجماع (بر اساس معیار اشمیت و ثبات ضریب کندال)، ۲۲ عامل و پیشران کلیدی شناسایی شدند که همزمان از دو منظر «اهمیت» و «همگرایی نظرات» معیارهای لازم را داشتند. در نهایت پیشران های منتخب در قالب یک مدل لایه ای اولویت بندی شدند؛ لایه حیاتی به عنوان هسته مرکزی مدل، بر سه عامل کلیدی اصلاح نظام قیمت گذاری، ارتقای بازدارندگی قوانین و استقرار فناوری های پایش، تمرکز دارد. در سطوح بعدی، لایه ضروری مشتمل بر ۱۴ عامل (نظیر سازگاری با تغییر اقلیم، هماهنگی بین نهادی و ثبات در سیاستگذاری) و لایه پشتیبان شامل پنج عامل (ازجمله شفاف سازی حقوق مالکیت، تلفیق نهادهای عرفی و رسمی و تمرکززدایی محلی) شناسایی شدند که درمجموع چارچوب راهبردی حکمرانی پایدار منابع آب زیرزمینی در استان زنجان را تشکیل می دهند. یافته های این پژوهش با ارائه یک ساختار اولویت بندی شده، بستری عینی برای تحقق حکمرانی شواهدمحور فراهم آورده است که می تواند به مثابه الگویی مرجع برای اصلاح فرایندهای تصمیم گیری در مناطق با تنش هیدرولوژیکی مشابه استفاده شود.

کلیدواژه ها:

استان زنجان ، پیشران های کلیدی ، تکنیک دلفی ، منابع آب زیرزمینی ، مدل حکمرانی پایدار آب